”زنده باد بحث میان توده‏اى‏‏‏ها“ بیان موضع، گفتگو میان توده‏اى‏‏‏ها است!

شماره ٣٧ (٢٩ اسفند ١٣٨٨) بخش اول

“هاتف رحمانى‏‏‏”، نظریه‏پردازى‏‏‏ که تارنگاشت “نوید نو” را منتشر مى‏‏‏سازد، در اول اسفند ١٣٨٧ نوشتارى‏‏‏ تحت عنوان “بحثى‏‏‏ در ماهیت مدعیان” انتشار داد. او در این نوشتار برخوردى‏‏‏ افتراقى‏‏‏ و مشخص به مواضع “توده‏اى‏‏‏ها” ندارد. برخلاف کار دقیق علمى‏‏‏، یعنى‏‏‏ بررسى‏‏‏ مشخص واقعیت مشخص، او مى‏‏‏کوشد با مخلوط کردن جو و گندم در یک کیسه و زدن چوب بر آن، به هدفى‏‏‏ که دنبال مى‏‏‏کرد، گویا دست یابد. هدفى‏‏‏ که از پوشش دادن و یا لااقل در ابهام نگاه داشتن واقعیت مواضع “توده‏اى‏‏ها‏” و خود تشکیل مى‏‏‏شد. (نگاه شود به نوشتار سه بخشى‏‏ گفتگو با مدعیان http://www.tudeh-iha.com/?p=1040&lang=fa ، http://www.tudeh-iha.com/?p=1036&lang=fa ، http://www.tudeh-iha.com/?p=1036&lang=fa)

اکنون او در “نامه”‏اى‏‏‏ در پاسخ به مواضع “توده‏اى‏‏‏ها”، نکاتى‏‏‏ را مطرح مى‏‏‏سازد و به درستى‏‏‏ آن را «بیان مواضع» اعلام مى‏‏‏کند که «خود به نوعى‏‏‏ گفتگو بین دیدگاه‏ها هم هست.»

اگر چه در این واکنش جدید نیز مواردى‏‏‏ وجود دارند که او براى‏‏‏ “اثبات” آن‏ها از شیوه گذشته بهره مى‏‏‏جوید، اما بخش‏هاى‏‏‏ عمده‏ “نامه” حکایت از نگرش انتقادى‏‏‏ مشخص او به مضمون برخى‏‏‏ نوشتارها در “توده‏اى‏‏‏ها” دارد، و این، برخوردى‏‏‏ علمى‏‏‏ و سازنده است، زیرا به قول خود او: «بیان مواضع، خود به نوعى‏‏‏ گفتگو بین دیدگاه‏ها هم هست.»

برخلاف برداشتى‏‏‏ که “هاتف رحمانى‏‏‏” در همین نوشتار نیز آن را برجسته ساخته و به نگارنده این سطور منتسب مى‏‏‏کند، نگارنده همواره خواستار بحث مشخص درباره واقعیت مشخص بوده و هست. از این رو بارها و بارها پرسش درباره اعلام موضع درباره “تضاد اصلى‏‏‏” و “تضاد عمده” در دوران کنونى‏‏‏ رشد جامعه ایرانى‏‏ را‏ توسط همه گردان‏هاى‏‏‏ جنبش توده‏اى‏‏،‏ به عنوان پرسش مرکزى‏‏‏ و کلید راهگشاى‏‏‏ براى‏‏‏ برطرف ساختن پراکندگى‏‏‏ نظرى‏‏‏ در جنبش اعلام نموده است.

حق با “هاتف رحمانى‏‏‏” است زمانى‏‏‏ که مى‏‏‏نویسد: «عدم پاسخ، به معناى‏‏‏ بیان ناتوانى‏‏‏ در شرکت در بحث نیست.» اما «بیان مواضع، خود به نوعى‏‏‏ گفتگو بین دیدگاه‏ها هم هست.» نظرى‏‏‏ که از این‏رو نظرى‏‏‏ علمى‏‏‏، مارکسیستى‏‏‏- توده‏اى‏‏‏ است، زیرا کارپایه و پراتیکى‏‏‏ مى‏‏‏باشد در خدمت غربال کردن درست از نادرست. عدم پاسخ، مى‏‏‏تواند هم به علت ناتوانى‏‏‏ در دفاع از مواضع باشد و هم به علت پرده‏پوشى‏‏‏ مواضع. حزب و یا هر فرد سیاسى‏‏‏ که مى‏‏‏خواهد از منافع طبقه کارگر در یک جامعه سرمایه‏دارى‏‏‏ دفاع کند، نمى‏‏‏تواند “قهر” کند و به پرسش‏هاى‏‏‏ عمده و جدى‏‏‏ پاسخ ندهد.

گفتگو میان توده‏اى‏‏ها از سرشت ویژه‏ دیگرى‏‏ نیز سیراب مى‏‏شود. این ویژگى‏‏ تکیه مواضع و مستدل شدن آن‏ها برپایه اندیشه فلسفى‏‏- تئوریک و پراتیک انقلابى‏‏ مارکسیستى‏‏- توده‏اى‏‏ شناخته شده قرار دارد. اسناد، آثار و تجارب حزب توده ایران و جنبش کمونیستى‏‏ در سطح جهان کارپایه استدلال براى‏‏ اثبات درستى‏‏ مواضع بیان شده را تشکیل مى‏‏دهند. این به معناى‏‏ گرفتار شدن در اسلوب مدرسه‏اى‏‏ (اسکولاستیک) که طبرى‏‏ مورد انتقاد قرار مى‏‏دهد، نیست. شیوه‏اى‏‏ که با نقل قول‏هاى‏‏ طولانى‏‏ و بدون انتقال مضمون آن بر شرایط تاریخى‏‏ لحظه عملى‏‏ مى‏‏شود.

“هاتف رحمانى‏‏‏” در نوشتار نه صفحه‏اى‏‏‏ خود، در صفحه ششم به بحث مشخص مى‏‏‏پردازد که باید از او بسیار ممنون بود. بحث مورد نظر خود را با یک “تعارف” منفى‏‏‏ غیرضرور براى‏‏‏ گفتگوى‏‏‏ علمى‏‏‏ و جدى‏‏‏ آغاز مى‏‏‏کند و مى‏‏‏نویسد: «شما یک شبه خواب زده می شوید که “واقعیت آنست که در دوران کنونى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در ایران تضادهاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ طبقاتى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تشدید شده و تعمیق یافته‏اند. دوران تحولات تدریجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏- اصلاحى‏‏‏ پایان یافته است. دورانى‏‏‏‏‏‏‏‏ که در آن لایه‏ و طبقه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ برتر و حاکم ، بخشى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ از منافع خود را به طور مسالمت‏آمیز و در چارچوب قوانین به لایه‏ها و طبقه‏هاى‏‏‏‏ محکوم و زیردست واگذار مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏کنند، پایان یافته است. نظام حاکم سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در ایران و لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ برتر در آن قادر و مایل به هیچ عقب نشینى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در برابر منافع لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ زیر فشار و سرکوب شده نیستند. به عبارت دیگر دوران تحولات تدریجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏- اصلاح‏طلبانه در ایران به طور عینى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ پایان یافته است و حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و رآنت‏خوار مصمم است با خشونت و سرکوب علنى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و بى‏‏‏‏‏‏‏‏‏پرده توده‏هاى‏‏‏‏‏ مردم از منافع طبقاتى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خود دفاع کند.”» در ادامه مى‏نویسد: «آیا برای این ادعایتان هیچ تحلیلی اراده کرده اید؟ آیا پاسخ شما به سوال های منطقی در مواجهه با گزاره های شما کدام است؟ آیا در شرایط پایان یافتن دوران تحولات تدریجی- اصلاحی ، آماج ها ، تاکتیک ها واستراتژی انقلابی چیست؟ نیروی بالفعل مجری این تاکتیکها واستراتژی کدامند؟ تعادل قوا بین نیروی ارتجاع وترقی چگونه است؟ نقش قدرت در این میان چگونه بررسی میگردد؟ در این شرایط قهر ومسالمت چه کاربردی دارند؟ شرایط ذهنی این مرحله کدام است؟ آیا پایان دوران تحولات تدریجی- اصلاحی به معنای انقلاب است؟ و اگر هست، تکلیفمان با انقلاب بهمن چه می شود؟ آیا این انقلاب (بهمن) شکست خورده است؟ اگر آری، تکیه بر” نبردکه بر که ” که بنا برنظر واضع اصلی آن تئوری، ویژگی شرایط خاصی از تحول انقلابی جامعه ایران پس از بهمن ۵۷ بود، در حال حاضر چه معنایی دارد؟ آیا تضاد به قول خودتان اصلی، در شرایط مورد ادعای شما تضاد کار- سرمایه است؟ اگر چنین است مرحله انقلاب چه باید باشد؟ نیروهای عمل کننده کدامند؟ وچه نیروهایی می توانند متحدان این مرحله در اجرا باشند؟  وشگفتا با این پندار وهمتان‏[گونتان] سیاست های حزب را نقد می کنید.»

باید اذعان داشت، که صرفنظر از “تعارف” غیرضرور آغاز مطلب، که درباره علت و انگیزه و “نفع” ارایه در آن سخنى‏‏‏ بر زبان آورده نمى‏‏‏ شود و تنها در سطح تزى‏‏‏ ثابت نشده طرح مى‏‏‏گردد، پرسش‏هاى‏‏‏ مطرح شده همگى‏‏‏ پرسش‏هایى‏‏‏ بجا و پاسخ به آن‏ها از ضرورت و مبرمیت برخوردار است.

چرا مرحله رشد تدریجى‏‏- اصلاحى‏‏ در ایران پایان یافته است؟

ارزیابى‏‏‏ شرایط کنونى‏‏‏ حاکم بر ایران را باید به مثابه شرایطى‏‏‏ که در آن مرحله تغییرات تدریجى‏‏‏- اصلاحى‏‏‏ در رشد جامعه پایان یافته است، از دو منظر مورد توجه قرار داد. یکى‏‏‏ منظر تئوریک و دیگرى‏‏‏ از منظر شرایط سیاسى‏‏‏ حاکم.

کلیه جریان‏هاى‏‏‏ ارتدادى‏‏‏ در جنبش کمونیستى‏‏‏، به نفى‏‏‏ ضرورت مرحله رشد انقلابى‏‏‏ جامعه پرداخته‏اند. رساله “کائوتسکى‏‏‏ مرتد” که لنین به رشته تحریر درآورد، علیه موضع سوسیال دموکراتیک در حزب سوسیالیست آلمان بود که جدیداً انقلاب را نفى‏‏‏ مى‏‏‏کرد. همچنین مقاله زنده‏باد انقلاب (و نه “انقلاب مخملى‏‏‏‏‏”)  http://www.tudeh-iha.com/?p=1053&lang=fa در “توده‏اى‏‏‏ها” که در آن مواضع تئوریک زنده‏یاد احسان طبرى‏‏‏ درباره دو مرحله رشد تدریجى‏‏‏ و انقلابى‏‏‏ جامعه مطرح شده و وجود این دو مرحله به اثبات رسانده مى‏‏‏شود، برخوردى‏‏‏ است به مواضع جریان‏هاى‏‏‏ به اصطلاح “چپى‏‏‏” که در خارج و داخل کشور در جنبش توده‏اى‏‏‏ و دیگر جریان‏هاى‏‏‏ اجتماعى‏‏‏ لانه گزیده‏اند. این نظریات انحرافى‏‏‏ در دانشگاه‏هاى‏‏‏ کشورهاى‏‏‏ سرمایه‏دارى‏‏‏ تدریس مى‏‏‏گردد. “مکتب فرانکفورت”، اندیشه “پسامدرن” و … هیچ وظیفه‏اى‏‏‏ به عهده ندارند، جز انحراف مبارزه نیروهاى‏‏‏ انقلابى‏‏‏ از وظیفه پیش‏رو براى‏‏‏ پایان بخشیدن انقلابى‏‏‏ به نظام فرتوت سرمایه‏دارى‏‏‏ دوران افول. تدریس این دروس را در دانشگاه‏هاى‏‏‏ ایران، سعید حجاریان در دادگاه نمایشى‏‏‏ اعلام نمود.

در نوشتار پیش گفته “زنده باد انقلاب”، اندیشه ضدعلمى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏اى‏‏‏‏‏‏‏‏ افشا مى‏‏‏شود‏‏ که «در دهه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ اخیر توسط جریان‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ “چپ” و چپ‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ گذشته و هم توسط مداحال سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در ایران و خارج از آن وقت و بى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏وقت مطرح مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شود و همانطور که بیان شد، مدعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است که گویا دوران انقلاب‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ سپرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شده و رشد اجتماعى‏‏‏‏‏‏ تنها در روندى‏‏‏‏‏‏ تدریجى‏‏‏‏‏‏- اصلاحى‏‏‏‏‏‏ در نظام حاکم عملى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏گردد. مى‏‏‏‏‏‏خواهند با این ادعا، نظام سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ را ابدى‏‏‏‏‏‏ سازند. آن را “پایان تاریخ” مى‏‏‏‏‏‏نامند.

تجربه خیزش انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در جریان در ایران، «شهرى‏‏‏‏‏‏ انباشته از خروش» (ا. طبرى‏‏‏‏‏‏، “آتشگون مى‏‏‏‏‏‏تپد ستاره‏اى‏‏‏‏‏‏ در سینه”، در “از میان ریگ‏ها و الماس‏ها” (ص ۵۵))، یک بار دیگر به اثبات مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏رساند که رشد به طور کلى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و رشد اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به طور اخص، بى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏تفاوت از اشکال بروز آن، داراى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ دو مرحله تغییر تدریجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- اصلاحى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- کمّى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و تغییر جهشى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است.

تجربه کنونى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در ایران هنوز به پایان پیروزمند خود دست نیافته است و هنوز هم این خطر وجود دارد که سرکوب گردد و در معاملات میان حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در ایران و کشورهاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ امپریالیستى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به وسیله دادوستد آن‏ها تبدیل شود، اما باوجود این خطرها، این تجربه شکوهمند در ایران که طبرى‏‏‏‏‏‏ آن را همانجا «آتش فشان رنگامیز تاریخ» مى‏‏‏‏‏‏نامد، بار دیگر صلابت علمى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏- تئوریک و درستى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ برداشت مارکسیستى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ را به اثبات رسانده است.

زنده‏یاد طبرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ نکته فوق را در “بنیاد آموزش علمى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏” (١٣۵٠)، در بخش “۴- قانون گذار از تغییرات کمّى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏” (ص ٢۶ تا ٢٨) برمى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شمرد. او در ارتباط با پدید آمدن «کیفیت نوین» که با تغییر در «نسبت وحدت مختصات کمّى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏» زایش مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏یابد، به توضیح «وحدت مختصات کمّى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏» مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏پردازد … [و نتیجه مى‏‏گیرد:] لذا مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏توان نتیجه گرفت که تغییرات کمّى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در آن سوى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ اندازه‏ها یا نسبت‏ها به تغییرات کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مبدل مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏گردند. چنانکه تغییرات کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به نوبه خود، تغییرات کمّى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ معینى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ را به وجود مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏آورند. در اثر این انتقال، در جریان تکامل، گسست ایجاد مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شود. همین گسست و پیوست است که در آن پایه‏ى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ وحدت جهان و تنوع آن قرار دارد. …

جهان متنوع است، زیرا در اثر انتقال از کیفیتى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به کیفیت دیگر، در اثر عبور از مرز نسبت‏ها، حالات کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ نوین پدید مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏گردد. ولى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ جهان در ماهیت مادى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خود یگانه است. در اینجا ما با وحدت مونیسم و پلورالیسم روبرو مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شویم و مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏گوئیم: جهان در تنوع کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خود یگانه است.

طبرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ سپس در ادامه توضیح قانون گذار از تغییرات کمّى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در “بنیاد آموزش انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏”، ازجمله مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏نویسد: «شیوه‏ى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ عام انتقال از کیفیت کهن به کیفیت نوین، جهش است. جهش اشکال مختلف بخود مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏گیرد. گاه بطئى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است و گاه سریع، گاه انفجارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است و گاه غیرانفجارى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ یا به عبارت دیگر، گاه به صورت انقلاب (رولوسیون) و گاه به صورت تحول تدریجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ (اولوسیون) انجام مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏گیرد، ولى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ بهرجهت لحظه‏ى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏رسد که کیفیت نوین جانشین کیفیت کهن مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شود. یعنى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در هر حال جهش، چرخش بنیادى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در تکامل شئى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ یا پدیده است.

تحول تدریجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ یا اولوسیون یعنى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ آنچنان تغییرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شئى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ یا پدیده که خواص و قوانین غیرعمده آن تغییر مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کند، ولى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خواص و قوانین عمده‏ى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ آن باقى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ماند. در انقلاب همین مختصات و قوانین عمده است که دگرگون مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شوند و ستروکتور تازه یا قانونمندى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تازه‏اى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ به وجود مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏آید. (تکیه از نگارنده)

در تکامل جامعه هر دو شیوه‏ى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ انتقال انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و تحولى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ وجود دارد. رفرمیست‏ها شیوه انتقال انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ را رد مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کنند و آن‏را خلاف فطرت اجتماع مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏دانند و مضر مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شمارند. آوانتوریست‏ها برعکس مخالف دوران‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تحولات تدریجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و سیر آرام و مسالمت‏آمیز امر نو هستند و تصور مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کنند مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏توان همیشه و همه چیز را به شیوه انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ حل کرد. لنین مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏گوید، آنانکه تصور مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کنند مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏توانند همیشه همه چیز را به شکل انقلابى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ حل کرد، گردن خود را در این‏کار مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شکنند. لنین همچنین مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏گوید: “زندگى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و تکامل طبیعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ هم تحول بطئى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و هم جهش سریع، یعنى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ گسست در تدریج را با خود همراه دارد.”  …»

تردیدى‏‏‏ نیست که نقل قول طولانى‏‏‏ است، اما قطعا خسته کننده نیست و به ویژه قطعاً به وظیفه مستدل ساختن تئوریک تغییرات انقلابى‏‏‏ پیش‏رو، پایبند مى‏‏‏باشد.

با آنچه که از نوشتار “زنده‏باد انقلاب …” نقل شد، مى‏‏‏توان انتساب پندار «خواب‏نما» شدن به “توده‏اى‏ها” توسط منتقد گرامى‏‏‏ را تزى‏ غیرمستدل ارزیابى‏ کرد و آن را نکته‏اى‏ جدى‏ در بحث ندانست.

اکنون مى‏‏‏توان به ارزیابى‏‏‏ سیاسى‏‏‏ وضع حاکم پرداخت.

در این زمینه کار آسان‏تر است. زمانى‏‏‏ که حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏ مجبور است با گلوله انسانى‏‏‏ را بکشد و تن خونین او را از “پل کالج” به پائین پرتاب کند، یا با خودروى‏‏‏ پلیس و در برابر دید دیگران انسانى‏‏‏ را زیر بگیرد و با عبور کردن دوباره از روى‏‏‏ پیکیر خونین او بر روى‏‏‏ زمین، “تیرخلاص” را نیز در کند، زمانى‏‏‏ که حاکمیت چنین کف بر لب آورده که زندانیان را در اسارتگاه مورد تجاوز قرار مى‏‏‏دهد و براى‏‏‏ آنکه دیگر هرگز به تظاهر نپردازند به قتل مى‏‏‏رساند، همانطور که دولت کودتایى‏‏‏ شیلى‏‏‏ در سال ١٩٧٣ انگشتان ویکتور خارآ را خرد کرد که دیگر گیتار ننوازد و سپس او را به قتل رساند، آیا مى‏‏‏توان ارزیابى‏‏‏ دیگرى‏‏‏ از اوضاع داشت، جز آنکه حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏ «در ایران قادر و مایل به هیچ عقب نشینى‏ ‏‏‏‏در برابر منافع لایه‏هاى‏‏‏‏زیرفشار و سرکوب شده نیست.»؟

قاعدتاً‏ مخالفانى‏‏‏ که پایان مرحله تغییرات تدریجى‏‏‏ در ایران کنونى‏‏‏ را نفى‏‏‏ مى‏‏‏کنند، مى‏‏بایستى‏‏ به استدلال درباره برداشت خود بپردازند. آن‏ها باید به اثبات برسانند که دوران تحولات تدریجى‏‏‏‏ اصلاح‏طلبانه در ایران به طور عینى‏‏‏‏‏پایان نیافته است و حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏ ‏و رآنت‏خوار گویا مصمم نیست با خشونت و سرکوب علنى‏‏‏‏و بى‏‏‏‏‏‏‏‏‏پرده توده‏هاى‏‏‏‏‏ مردم، از منافع طبقاتى‏‏‏‏‏خود دفاع کند.

آیا “هاتف رحمانى‏‏‏” به اثبات این ادعا خواهد پرداخت؟

منتقد در ادامه پرسش‏هاى‏‏‏ خود، منطق ضرورى‏‏‏ براى‏‏‏ طرح ردیف پرسش‏ها را رعایت نمى‏‏‏ کند. پیش از آنکه او در ادامه پرسش‏ها به طرح پرسش درباره «تاکتیک‏ها و استراتژى‏‏‏ انقلابى‏‏‏ چیست؟»، بپردازد، قاعدتاً مى‏‏‏بایستى‏‏‏ پرسش نهایى‏‏‏ خود را مطرح مى‏‏‏ساخت که عبارت است از: «آیا پایان تحولات تدریجى‏‏‏- اصلاحى‏‏‏ به معناى‏‏‏ [آغاز مرحله]‌انقلاب است؟» منتقد چنین نمى‏‏‏کند. به جاى‏‏‏ آن بلافاصله با پرسش درباره «تکلیفمان با انقلاب (بهمن)» چیست؟ «شکست خورده است»؟، سردرگمى‏‏‏ تئوریک- منطقى‏‏‏ را در اندیشه تکمیل کرده و با طرح «اگر» و مگرها به تعیین کردن تکلیف «واضع اصلى‏‏‏ … تئورى‏‏‏ “نبرد که بر که”» مى‏‏‏پردازد، که منظور، زنده‏یاد نورالدین کیانورى‏‏‏ است.

بازگردیم به نظم منطقى‏‏‏ که مى‏‏‏بایستى‏‏‏ منتقد براى‏‏ پژوهشى‏‏ علمى‏‏ بدان پایبند مى‏‏‏بود. پرسش او در این زمینه، پرسشى‏‏‏ دقیق و موشکافانه است. منتقد مى‏‏‏خواهد بداند، اگر مرحله تغییرات تدریجى‏‏‏ پایان یافته است، این به معناى‏‏‏ آغاز مرحله “انقلابى‏‏‏” در جامعه است، آیا وضع انقلابى‏‏‏ بر کشور حاکم شده است و …

پیروزى‏‏ خیزش انقلابى‏‏ مردم یک امکان است

در این لحظه نیز اندیشه شناسنده پژوهشگر باید به تحلیل تئوریک وضع و هم به ارزیابى‏‏‏ سیاسى‏‏‏ از شرایط بپردازد. البته پژوهش دقیق نمى‏‏‏تواند از طریق «خواب‏نما» شدن عملى‏‏‏ گردد. اندیشه مى‏‏‏تواند برپایه تجربه گذشته، “جرقه”وار به نتیجه‏گیرى‏‏‏ اولیه دست‏یابد، این توانایى‏‏‏ نمى‏‏‏تواند اما جایگزینى‏‏ باشد براى‏‏ پایبندى‏‏‏ به کار دقیق علمى‏‏. مساله را در ابتدا از نظر تئوریک مورد توجه قرار دهیم:

اشتباهى‏‏‏ که نباید اندیشه شناسنده و پژوهشگر به آن دچار شود، اشتباهى‏‏ است که پرسش “هاتف رحمانى‏‏” آن را تداعى‏‏ مى‏‏کند و عبارتست از این پندارد، که گویا گذار از مرحله تغییرات تدریجى‏‏‏ به مرحله انقلابى‏‏‏، گذارى‏‏‏ «جبرى‏‏» و خود بخودى‏‏ است.

شرایط عینى‏‏‏ و ذهنى‏‏‏ در حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏ در ایران در دوران کنونى‏‏‏ تردیدى‏‏‏ باقى‏‏‏ نمى‏‏‏گذارد که این حاکمیت قادر و مایل به عقب نشینى‏‏‏ قانونى‏‏‏ از مواضع به چنگ آورده نیست. این اما به معناى‏‏‏ ایجاد شدن شرایط حل «جبرى‏‏‏» تضاد حاکم بر جامعه نیست. برداشت جبرى‏‏‏ یا دترمینیستى‏‏‏ از تاریخ، برداشت مارکسیستى‏‏‏- توده‏اى‏‏‏ نیست. برداشتى‏‏‏ است که دشمنان مارکسیسم و دشمنان اندیشه توده‏اى‏‏‏ مى‏‏‏خواهند آن را به حزب ما تحمیل کنند، تا کار تبلیغاتى‏‏‏ خود را علیه حزب توده ایران، حزب طبقه کارگر ایران، به خیال خود آسان سازند.

تداوم روند انقلابى‏‏‏ البته از دیدگاه تئوریک نیز متکى‏‏‏ و مبتنى‏‏‏ بر تناسب قوا و یک ردیف شرایط دیگر است که احسان طبرى‏‏‏ آن‏ها را در “یاداشت‏ها و نوشته‏هاى‏‏‏ فلسفى‏‏‏ و اجتماعى‏‏‏” (١٣۴۵) بر مى‏‏‏شمرد که دال بر نفى‏‏‏ جبرى‏‏‏ بودن روند تاریخ است.  به آن بازخواهیم گشت. اکنون و با تاکید بر این امر که پیروزى‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏ مردم در شرایط کنونى‏‏‏ روندى‏‏‏ جبرى‏‏‏ و اجتناب‏ناپذیر نبوده، بلکه امکانى‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏ دهد که باید براى‏‏‏ تحقق آن کوشید، زمان آن فرا مى‏‏‏رسد که باید براى‏‏‏ دستیابى‏‏‏ به شناخت از راه‏هاى‏‏‏ ممکن رشد روند انقلابى‏‏‏، به مسئله تناسب قوا میان نیروى‏‏‏ نو و کهن پرداخت. ازجمله به پرسش درباره چگونگى‏‏‏ تغییر «تعادل قوا بین نیروى‏‏‏ ارتجاع و ترقى‏‏‏»، درباره «تاکتیک‏ها و استراتژى‏‏‏»، درباره «شرایط قهر و مسالمت» پاسخ داد و درباره نیروهایى‏‏‏ که باید به صفوف انقلاب جلب و سازماندهى‏‏‏ شوند، به گفتگو نشست.

در نوشتار “زنده باد انقلاب” که پیش‏تر مطرح شد، به نقل از “یادداشت‏ها و نوشته‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ فلسفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏” (١٣۴۵) نظریات آموزگار مسلم همه توده‏اى‏‏‏ها، طبرى‏‏، درباره “نبرد نو و کهن” (ص ١٣) توضیح داده مى‏‏‏شود. توضیح او، توضیحى‏‏ شعرگونه و در “همنوایى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ واژه‏ها ” (طبرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏) بیان گشته است. در آنجا طبرى‏‏‏ به برخى‏‏‏ از پرسش‏ها پاسخ مى‏‏‏دهد و نشان مى‏‏‏دهد که میان پایان دوران تغییرات تدریجى‏‏‏- اصلاحى‏‏‏ و آغاز نبرد نهایى‏‏‏ انقلابى‏‏‏ یک رابطه «جبرى‏‏‏» و «دترمینیستى‏‏‏» وجود ندارد، که گذار روندى‏‏ سخت و چه بسا بسیار دردناک، ولى‏‏ قهرمانانه و آگاهانه مى‏‏باشد.

طبرى‏‏‏ این نبرد را به چهار مرحله تقسیم مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کند. او مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏نویسد:

«نـو، یعنى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ عنصر نوپدید و کیفیت نوظهور در رشته تکامل. کهنـه، یعنى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ عنصر منسوخ و کیفیت در حال زوال.

هر تازه‏اى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ که در رشته زمان ظاهر گردد، نو نیست. نـو آنست که در رشد آتى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ دمبدم جاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خود را بیش‏تر مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏گشاید.

نبرد نو و کهن از مراحل زیر مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏گذرد:

١- نطفـه‏بندى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ گمنام و زایش پرآوا:

نطفه نو گمنام و خموش در جائى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در دهلیزهاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تاریخ، در دهلیزهاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ تاریک کاخ کهن بسته مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شود. سپس قدم به عرصه وجود مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏گذارد و با نخستین اعلان جنگ به کهن، زایش خود را با بانک و فریاد اعلام مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏دارد.

٢- رشد تدریجى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ نو و نبرد با کهن، در حال توفق نیروى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ اخیر:

کهن در نبرد با نو عوامل مساعدى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در اختیار دارد. مانند سنت، تجربه و داشتن موضع فرماندهى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و اینکه هنوز پیمانه‏اش کاملا پرنشده و دخلش ته نکشیده و نقش او به پایان نرسیده است؛

و اما علیه نو عوامل نامساعدى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ در کار است، کمى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ سنت، تجربه و نداشتن مواضع مهم نبرد و بى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏خبرى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ از نقش خود و بازنکردن جاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خویش.

این دوران، دوران تراژیک و فاجعه‏آمیز نبرد نو و کهنه است. زیرا دوران شکست‏ها خونین نو، دوران جهش‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ قهقرائى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ و ارتجاعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏، دوران غلبه کهن است. در این دوران نو به سیاست‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ جسارت‏آمیز، خرق عادت، قطع، قهرمانى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ها و جانبازى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ شگرف نیازمند است، تا بتدریج در دیوار کهنه رخنه کند و انساج او را از هم‏بدرد و شخصیت خود را اثبات نماید.

این دوران، یکى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ از دوران‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مهیب نبرد است و معمولا نو در جامعه خواستار حامیانى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است دلاور و تیزبین و جسور و قهرمان. کهنه در این دوران ابتدا با غرش‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ مغرورانه و سپس با نعره‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ وحشیانه و آنگاه با ضجه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ آمیخته با ترس و قساوت عمل مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کند و به نام نظم و امنیت موجود، جوى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خون میراند.

٣- نبرد نو و کهنه در حال تساوى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ قواى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ نو و کهن:

نو در مبارزات و در شکست‏ها خونین عبرت مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏آموزد، سنت و تجربه کسب مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کند، به نقش خود پى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏برد، شخصیت مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏یابد، موضع به چنگ مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏آورد. دوران نبردهاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ سخت به دوران سازش‏ها و کمپرمیس‏ها، دوران پیدایش تعادل‏ها و متارکه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ موقت و ناپایدار مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏انجامد، دوران تعادل قوا و نبرد خفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏، نبرد پنهانى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ هم نو و هم کهن، هر یک براى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ نیل به هدف خود: نو براى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ محو کهن، کهنه براى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ محو نو. این دوران، دوران اوج سیاست‏هاى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ دَوَرانى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است.

۴- نبرد نو و کهنه با غلبه قواى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ نو بر کهنه:

نو مواضع خود را تحکیم مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کند، سنت و تجربه فراوان کسب مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏نماید، کهنه نقش اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ خود را به پایان مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏رساند و مواضع خود را از دست مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏دهد.

این، دوران تحول و جهش کیفى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏ است. نو جانشین کهن مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شود، تعادل‏ها و سازش‏ها برهم مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏خورد و نبرد به غلبه نو ختم مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏شود. نو با پویه ظفرنمون، عرصه کهن را تصرف مى‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏‏کند.     …»

نظریات نقل شده طبرى‏ از نوشتار پیش گفته “توده‏اى‏ها” نشان پایبندى‏ “توده‏اى‏ها” در ابراز نظر مبتنى‏ بر اسناد حزبى‏ مى‏باشد. تنها ناآگاهان و مغرضان این شیوه را «خواب‏نما شدن» مى‏پندارند و یا مى‏نمایانند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *