تنظیم برنامه اقتصاد ملى‏‏‏‏ مبتنى‏‏‏‏ بر شرایط مشخص موضع اقتصادى‏‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏‏ مردم و مخالفان آن موضع پوزیتویستى‏‏‏‏ ”عدالت“ در تائید شرایط حاکم بر ایران مقایسه وضع اقتصادى‏‏‏‏- اجتماعى‏‏ چین و ایران

بخش دوم مقاله شماره ١٣٨٩ / ٨ (١۵  اردیبهشت)

واژه راهنما: موضع اقتصادى‏‏‏‏ خیزش انقلابى‏‏‏‏. دستاورد سال آغاز خیزش انقلابى‏‏‏‏ و مخالفان آن. علت واردات بى‏‏‏‏رویه از چین و سواستفاده از آن. مقایسه وضع اقتصادى‏‏‏‏- اجتماعى‏‏ چین و ایران. آرشیو “عدالت” و موضع پوزیتویستى‏‏‏‏ آن. سرنوشت گره خورده حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏ با خیزش انقلابى‏‏‏‏. عضویت ایران در WTO خلاف مصالخ ملى‏‏‏‏. «تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏» در چین. وقایع میدان “تیان آن من”. «سوسیالیسم نوع چینى‏‏‏‏»، پدیده‏اى‏‏‏‏ قابل شناخت.

در جمهورى‏‏‏‏‏‏ خلق چین حصار «مقدورات» شکسته خواهد شد؟

«برپاساختن تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏»

براى‏‏‏‏ توضیح وقایع میدان “تیان آن من” (**)‌ در سال ١٩٨۶ و ١٩٨٩، پترز در کتاب پیش گفته (صفحه ۴٢٢-۴١۶) به طور مفصل به طرح بحث‏ها درباره «برپاساختن تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏» در حزب کمونیست چین و جامعه مى‏‏‏‏پردازد. در ششمین نشست دوازدهمین کمیته مرکزى‏‏‏‏ در ٢٨ سپتامبر ١٩٨۶ سند «خط‏مشى‏‏‏‏ براى‏‏‏‏ برپایى‏‏‏‏ معنویت تمدن سوسیالیستى‏‏‏‏» به‏تصویب رسید. سند به خاطر  برداشت دیالکتیکى‏‏‏‏، واقع‏بینى‏‏‏‏، برخورد مشخص به مساله‏ها و بیان شیواى‏‏‏‏ آن توجه را بخود جلب مى‏‏‏‏کند.

کمیته مرکزى‏‏‏‏ به این نتیجه‏گیرى‏‏‏‏ نایل شد که براى‏‏‏‏ تضمین نوسازى‏‏‏‏ در کوتاه و بلند مدت ضرورى‏‏‏‏ است که اصل‏هاى‏‏‏‏ اساسى‏‏‏‏ برپایى‏‏‏‏ تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسیالیسم با روشنى‏‏‏‏ تعیین گشته و با همه توان براى‏‏‏‏ تحقق آن اقدام شود. کمیته مرکزى‏‏‏‏ مورد تاکید قرار داد که پیشرفت اقتصادى‏‏‏‏، رفرم نظام اقتصادى‏‏‏‏ و سیاسى‏‏‏‏ و برپایى‏‏‏‏ تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏بایستى‏‏‏‏ با هم تلفیق و هماهنگ گشته و به پیش برده شوند. وظیفه اساسى‏‏‏‏ در برابر رشد معنویت تمدن سوسیالیستى‏‏‏‏ در این نکته برجسته مى‏‏‏‏شود که انسان بتواند با رشد معنوى‏‏‏‏ به «شهروندى‏‏‏‏ با فرهنگ، منظم، با اخلاقیات و آرمان‏هاى‏‏‏‏ والا» تبدیل گردد. و همچنین سطح رشد یافته ایدئولوژیکى‏‏‏‏، اخلاقى‏‏‏‏، فرهنگى‏‏‏‏ و علمى‏‏‏‏ کل ملت چین ارتقا یابد. «تردیدى‏‏‏‏ وجود ندارد که در شرایط برقرارى‏‏‏‏ سوسیالیسم، ارتقاى‏‏‏‏ کیفیت شخصیت شهروندان به بالا رفتن بازده تولید، به رشد رابطه میان انسان‏ها نوین بر پایه مالکیت اجتماعى‏‏‏‏ و به دگرگونى‏‏‏‏ عمیق سیماى‏‏‏‏ کل جامعه منجر خواهد شد. همه این‏ها پیش‏شرط‏هاى‏‏‏‏ غیرقابل چشم‏پوشى‏‏‏‏ براى‏‏‏‏ موفقیت نوسازى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏باشند.» ازاین‏رو، رشد و ترقى‏‏‏‏ آموزش، علوم و فرهنگ به عنوان وظیفه کل جامعه برجسته شد. مساله‏هاى‏‏‏‏ ایدئولوژیکى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏بایستى‏‏‏‏ از طریق «بحث‏هاى‏‏‏‏ عمیق، استدلال و قانع کردن» حل و فصل گردند. مصوبه، رشد معنویت تمدن در چین را وابسته به جذب پیشرفت معنوى‏‏‏‏ فرد فرد شهروندان مى‏‏‏‏سازد. [آزادى‏‏‏‏ جامعه مبتنى‏‏‏‏ بر آزادى‏‏‏‏ فرد انسان است (مانیفست کمونیستى‏‏‏‏)]

در سند هچنین آمده است: تاریخ چین و همچنین جهان نشان مى‏‏‏‏دهد که هیچ کشورى‏‏‏‏ از رشد و ترقى‏‏‏‏ برخوردار نخواهد شد، اگر عناصر معینى‏‏‏‏ از علوم جدید و فرهنگ را از کشورهاى‏‏‏‏ دیگر نپذیرد. «ما ایدئولوژى‏‏‏‏ و نظام اجتماعى‏‏‏‏ سرمایه‏دارى‏‏‏‏ را که بر پایه استثمار و سرکوب قرار دارد و همچنین کلیه جوانب نازیبا و منحط سرمایه‏دارى‏‏‏‏ را با قاطعیت رد مى‏‏‏‏کنیم. اما ما باید به هر کوششى‏‏‏‏ دست زنیم تا به علم و تکنیک پیشرفته، دستاوردهاى‏‏‏‏ عام قابل استفاده در اقتصاد و بخش ادارى‏‏‏‏ و همه دیگر اطلاعات قابل استفاده از همه کشورهاى‏‏‏‏ جهان، ازجمله از کشورهاى‏‏‏‏ پیشرفته سرمایه‏دارى‏‏‏‏ بیاموزیم و آن‏ها را در پراتیک بکارگرفته، مورد امتحان قرار داده و رشد دهیم. درغیراین‏صورت ما نادان باقى‏‏‏‏ خواهیم ماند و تحقق بخشیدن به نوسازى‏‏‏‏ در چین ممکن نخواهد شد.» «شکوفایى‏‏‏‏ مجدد (تمدن بزرگ چین برپایه سوسیالیسم – نگارنده) تنها از طریق رشد پرتوان مادى‏‏‏‏ تحقق نخواهد یافت، بلکه همزمان نیاز به رشد پر توان معنویت تمدن سوسیالیستى‏‏‏‏ دارد. با سرمشق قرار دادن مارکسیسم بهترین سنت‏هاى‏‏‏‏ تاریخى‏‏‏‏ تمدن بزرگ چین در مفهوم معنوى‏‏‏‏ امروزى‏‏‏‏ آن و با نگاهى‏‏‏‏ انتقادى‏‏‏‏ تداوم پیدا خواهد کرد. …»

در سند وظیفه مشترک همه، چنین جمع‏بندى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏شود: «سوسیالیسم با سیماى‏‏‏‏ چینى‏‏‏‏ را برپا ساختن و چین را به کشورى‏‏‏‏ مدرن و با یک تمدن پیشرفته و سطح بالاى‏‏‏‏ دموکراسى‏‏‏‏ تبدیل ساختن.» در گذشته اهمیت چندانى‏‏‏‏ به رشد دموکراسى‏‏‏‏ داده نشده است. اما بدون دموکراسى‏‏‏‏ نمى‏‏‏‏تواند نوسازى‏‏‏‏ عملى‏‏‏‏ گردد. دموکراسى‏‏‏‏ به سازمان‏هاى‏‏‏‏ مربوط به خود و به ثبات قانونى‏‏‏‏ نیاز دارد. بى‏‏‏‏جهت نیست که در این رابطه بر این نکته تاکید شده است که حزب باید فعالیت خود را در چهارچوب قانون اساسى‏‏‏‏ و قوانین جارى‏‏‏‏ بمورد اجرا درآورد و دموکراتیک کردن زندگى‏‏‏‏ سیاسى‏‏‏‏ را در حزب و در حاکمیت به پیش براند. وظیفه پراهمیت دیگر در رفرم سیاسى‏‏‏‏، ایجاد دگرگونى‏‏‏‏ در ساختار رهبرى‏‏‏‏ حزب و دولت و تکمیل کردن نظام حقوقى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏باشد. ازاین‏رو «باید ما همه اندیشه‏ها و شیوه‏هاى‏‏‏‏ رفتارى‏‏‏‏ مثبت که در خدمت پیشبرد چهار نوسازى‏‏‏‏: شکوفایى‏‏‏‏ ملى‏‏‏‏، ایجاد وحدت سرزمین پدرى‏‏‏‏، وحدت ملت، پیشرفت اجتماعى‏‏‏‏ و رفاه عمومى‏‏‏‏ هستند را بکارگیریم؛ کلیه اندیشه‏ها و شیوه‏هاى‏‏‏‏ رفتارى‏‏‏‏ مثبت را براى‏‏‏‏ ایجاد زندگى‏‏‏‏ زیبا از طریق کار صادقانه، بپذیریم و محترم بشماریم، حفظ کنیم و رشد دهیم.» تک تک ما مى‏‏‏‏بایستى‏‏‏‏ «در جایگاه خود بسختى‏‏‏‏ بکوشد رفرم‏ها را تحقق بخشد و سرزمین پدرى‏‏‏‏ را با پشتکار و قناعت رشد بخشد.»

در سند مساله اخلاق سوسیالیستى‏‏‏‏ مورد توجه قرار مى‏‏‏‏گیرد. وجود اخلاق عمدتا در «عشق داشتن به سرزمین پدرى‏‏‏‏، به خلق، به کار ، به علم و به سوسیالیسم» تعریف مى‏‏‏‏شود. این «پنج عشق» باید در همه بخش‏هاى‏‏‏‏ زندگى‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏ عیان باشد. «میان خلق‏هاى‏‏‏‏ متفاوت، میان کارگران، دهقانان و روشنفکران، میان ارتش و خلق، میان کادرها و توده‏هاى‏‏‏‏ خلق، در درون کل ملت مى‏‏‏‏بایستى‏‏‏‏ روابط سوسیالیستى‏‏‏‏ نوع نوین  – تساوى‏‏‏‏ حقوق، وحدت، دوستى‏‏‏‏ و کمک متقابل –  وجود داشته و ترقى‏‏‏‏ یابد.»

مشخصه نگرش واقع‏بینانه در سند این نکته است که مانع‏ها براى‏‏‏‏ رشد چنین رابطه‏اى‏‏‏‏ برشمرده مى‏‏‏‏شوند: «اخلاقیات فئودالى‏‏‏‏ عمیقاً در کشور ما ریشه دوانده است. تصورات عقب مانده پدرشاهى‏‏‏‏، اندیشه سودبرى‏‏‏‏ ویژه، شیوه رفتارى‏‏‏‏ فرماندهى‏‏‏‏، برخورد گروهى‏‏‏‏، این نظر که مردان بر زنان برترى‏‏‏‏ دارند، بخش‏هایى‏‏‏‏ از تاثیر مضر رفتار فئودالى‏‏‏‏ هستند.» در این چهارچوب همچنین از «عادات بد در عروسى‏‏‏‏ها و مراسم بخاک سپارى‏‏‏‏» و از «خرافات فئودالى‏‏‏‏» یاد شده است. همچنین از «ایدئولوژى‏‏‏‏ رشوه‏خوارى‏‏‏‏ بورژوازى‏‏‏‏ و رفتار برده‏دارانه که ناشى‏‏‏‏ از شرایط نیمه استعمارى‏‏‏‏ حاکم بر جامعه» بوده و در چین نیز از ریشه‏هاى‏‏‏‏ قدیمى‏‏‏‏ برخودار هستند، سخن به میان آورده شده است.

در بخش بعدى‏‏‏‏ سند، جا و نقش مارکسیسم براى‏‏‏‏ رشد و ترقى‏‏‏‏ معنویت تمدن نشان داده مى‏‏‏‏شود. مارکسیسم به عنوان «جهانبینى‏‏‏‏ علمى‏‏‏‏ طبقه کارگر و دستاورد بزرگ تمدن انسانى‏‏‏‏» و بمنزله «زمینه تئوریک سوسیالیسم و رهبرى‏‏‏‏ توسط حزب» معرفى‏‏‏‏ و تعریف مى‏‏‏‏شود. «مارکسیسم مهم‏ترین بخش ایدئولوژى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏ را تشکیل داده و نقش تعیین کننده براى‏‏‏‏ برپایى‏‏‏‏ تمدن معنوى‏‏‏‏ را بعهده دارد.» مارکسیسم «یک علم است که با پیشرفت تاریخى‏‏‏‏ و علوم غنى‏‏‏‏تر شده و رشد مى‏‏‏‏یابد. او شناخت از حقیقت را بپایان نمى‏‏‏‏رساند، اما راه شناخت آن را نشان مى‏‏‏‏دهد.»

براى‏‏‏‏ شکل تحقق بخشیدن به رفرم و نوسازى‏‏‏‏ نسخه از پیش آماده‏اى‏‏‏‏ وجود ندارد. «این امرى‏‏‏‏ طبیعى‏‏‏‏ است که اغلب درباره تئورى‏‏‏‏ و پراتیک اختلاف نظر بوجود مى‏‏‏‏آید». ازاین‏رو باید «قاطعانه پایبند بود بر خط‏مشى‏‏‏‏ “بگذار صد گل بشکفد! بگذار صد مکتب با هم همچشمى‏‏‏‏ بکنند!”» «ما باید تحقیقات جسورانه و بحث‏هاى‏‏‏‏ آزاد که بر زمینه تحقیقات علمى‏‏‏‏ قرار دارند را مورد حمایت قرار داده و تقویت نمایم، تا تحقیقات در تئورى‏‏‏‏ مارکسیستى‏‏‏‏ را قویا تقویت کرده و تصمیمات سیاسى‏‏‏‏ مختلف را برپایه علمى‏‏‏‏ و دموکراتیک ممکن سازیم … آنچه که مربوط به نظر و کار در بخش هنرى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏شود، باید ما خود را پایبند به اصل مربوطه در قانون اساسى‏‏‏‏ درباره آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ آکادمیک و نگارش، آزادى‏‏‏‏ بحث بدانیم و آزادى‏‏‏‏ انتقاد و انتقاد از خود را مجرى‏‏‏‏ سازیم.»

تا آنجا که من اطلاع دارم، این اولین‏ بار بود که در حزب کمونیست چین چنین سندى‏‏‏‏ واقع‏بینانه که بطور کامل و با وسعت درباره دگرگونى‏‏‏‏ جامعه سنتى‏‏‏‏ چین نظر مى‏‏‏‏داد، تنظیم شده بود. این سند در هماهنگى‏‏‏‏ چشمگیر است با سند درباره رفرم اقتصادى‏‏‏‏ از سال ١٩٨۴. من در آن تاثیر شخصیت هو یائوبانگ را مى‏‏‏‏بینم؛ زیرا در آن بر این نکته تکیه شده است که مساله‏هاى‏‏‏‏ ایدئولوژیک «با پافشارى‏‏‏‏ از طریق بحث، استدلال و قانع ساختن» حل و فصل شوند و «آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ آکادمیک و نگارش، آزادى‏‏‏‏ بحث» حاکم باشد. این نظرات حتى‏‏‏‏ در رهبرى‏‏‏‏ حزب یک دست نبود.

«تحقیقات جسورانه و بحث آزاد» در چین از پایان سال‏هاى‏‏‏‏ ٧٠ به طور تک و توک در داخل و بیرون از حزب آغاز شده بود. ازجمله کسانى‏‏‏‏ که بطور انتقادى‏‏‏‏ درباره جزم‏گرایى‏‏‏‏ها و تابوها در حزب کمونیست چین فعال شده بود، وانگ روش‏هوى‏‏‏‏، سردبیر آن زمان روزنامه مرکزى‏‏‏‏ حزب، “ژئن‏مین‏ژیبائو” بود. او جزو نیروهایى‏‏‏‏ بود که از نظر ایدئولوژیک و سیاسى‏‏‏‏ نزدیک به هو یائوبانگ قرار داشت. وانگ تشخیص داده بود که برداشت سنتى‏‏‏‏ از مارکسیسم و همچنین از سوسیالیسم که در ح ک چین معمول شده بود، ده‏ها سال از رشد واقعى‏‏‏‏ سرمایه‏دارى‏‏‏‏ و سوسیالیسم عقب مانده است. ازاین‏رو به نظر او مى‏‏‏‏بایستى‏‏‏‏ این برداشت از مارکسیسم و سوسیالیسم بطور انتقادى‏‏‏‏ مورد بحث قرار گرفته و در آن‏ها نتایج پراتیک منظور گردد.

«هدف آزاد ساختن اندیشه، دستیابى‏‏‏‏ به حقیقت است، محک حقیقت، پراتیک است.» ازاین‏رو براى‏‏‏‏ او این «چهار اصل اساسى‏‏‏‏» تابو نبودند. «بدون آزاد ساختن اندیشه نمى‏‏‏‏توانیم به مارکسیسم- لنینیسم و اندیشه‏هاى‏‏‏‏ مائو تسه‏تنگ پایبند باقى‏‏‏‏ بمانیم.» وانگ در انتقادهاى‏‏‏‏ خود به پدیده‏هاى‏‏‏‏ منفى‏‏‏‏ بسیارى‏‏‏‏ در زندگى‏‏‏‏ سیاسى‏‏‏‏ جامعه مى‏‏‏‏پرداخت که در سال ١٩٨۶ روح سند درباره برپایى‏‏‏‏ معنویت تمدن سوسیالیستى‏‏‏‏ را تشکیل مى‏‏‏‏دادند. در این مورد به‏ویژه نظریات او درباره انسان‏دوستى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏ و بیگانه شدن، ادعانامه او درباره محترم شمردن ارزش انسان بود. او معتقد بود که پاسخ دادن به نیاز به برسمیت شناختن ارزش انسان و هومانیسم سوسیالیستى‏‏‏‏ نیز بخشى‏‏‏‏ از رفرم‏ها را تشکیل مى‏‏‏‏دهد. «پایبندى‏‏‏‏ ما در حال حاضر به محترم شمردن ارزش انسان، به این معناست که سد تحقق همه آن‏چیزهایى‏‏‏‏ بشویم که مانع آنند که ما ارزش انسان را ارتقا دهیم و دگرگون سازیم».

در ششمین نشست پلنوم ک م، در برخوردها با طرح برپایى‏‏‏‏ تمدن معنوى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏ نیروهاى‏‏‏‏ ارتدوکس فشار خود را بر حزب تشدید کردند. آن‏ها تاثیر فرهنگى‏‏‏‏- ایدئولوژیک سرمایه‏دارى‏‏‏‏ کشورهاى‏‏‏‏ خارجى‏‏‏‏ را بر روى‏‏‏‏ چین مورد انتقاد قرار داده و خواستار برنامه‏اى‏‏ تحت عنوان «ذهن را متمدن کنیم» شدند. در پائیز و زمستان همان سال دانشجویان مدرسه عالى‏‏‏‏ علوم و تکنیک در پکن اقدام به تظاهراتى‏‏‏‏ کردند که دامنه آن با سرعت به شانگهاى‏‏‏‏ و دیگر شهرهاى‏‏‏‏ بزرگ و متوسط کشانده شد. به نظر کمیته مرکزى‏‏‏‏ حزب این تظاهرات داراى‏‏‏‏ علل متفاوت بود، ازجمله ناشى‏‏‏‏ از اشتباه‏ها در کار ارگان‏هاى‏‏‏‏ مرکزى‏‏‏‏ و محلى‏‏‏‏، براى‏‏‏‏ نمونه نزد مدیران مدارس. این نارسایى‏‏‏‏ها منجر به ایجاد شدن بدبینى‏‏‏‏ نسبت به حزب شده بود. تحت تاثیر مخالفان «پژوهش جسورانه و بحث آزاد»، این تظاهرات به طور کلى‏‏‏‏ به‏مثابه نشان تاثیر جریان «لیبرال بورژوا» ارزیابى‏‏‏‏ شد که باید با همه امکات دفع شوند. در ٣٠ دسامبر دنگ سیائوپینگ در گفتگویى‏‏‏‏ با بخشى‏‏‏‏ از رهبرى‏‏‏‏ خواستار آن شد که علیه این جریان موضع‏گیرى‏‏‏‏ بعمل آید. او تظاهرات دانشجویان را نتیجه برخورد غیرقاطع حزب با لیبرالیسم بورژوازى‏‏‏‏ در سال‏هاى‏‏‏‏ اخیر ارزیابى‏‏‏‏ نمود.

براى‏‏‏‏ این کمبود در نشست وسیع دفتر سیاسى‏‏‏‏ در آغاز سال ١٩٨٧ هو یائوبانگ مسئول شناخته شد. از او انتقاد بعمل آمد که به «چهار اصل اساسى‏‏‏‏» باندازه کافى‏‏‏‏ پیگیر و پایبند نبوده است. او با این انتقاد در روز ١۶ ژانویه از سمت دبیرکلى‏‏‏‏ کناره‏گیرى‏‏‏‏ کرد، اما عضو دفتر سیاسى‏‏‏‏ ک م باقى‏‏‏‏ماند. هو به خاطر وضع پیش آمده، کنارگیرى‏‏‏‏ خود را با سخنان زیر توضیح داد: او اصل رهبرى‏‏‏‏ دستجمعى‏‏‏‏ را مراعات نکرده است و در مسائل سیاسى‏‏‏‏ اساسى‏‏‏‏ دچار اشتباه‏هاى‏‏‏‏ سنگین شده است. با این واقعه مرحله رشد حزب و حاکمیت که امید رشد و ترقى‏‏‏‏ همه‏جانبه و دموکراتیک را ایجاد کرده بود، بطور غیرمترقبه پایان یافت. اما اعتبار هویائوبانگ نزد بخش‏هاى‏‏‏‏ بزرگى‏‏‏‏ از خلق عمیقاً ریشه دوانده بود. با برداشتى‏‏‏‏ جز این، ابراز تاسف بزرگ مردم در زمان مرگش در بهار ١٩٨٩ قابل توضیح نمى‏‏‏‏باشد.

من [پترز] وضع را بیش از این نکته ارزیابى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏کنم: اگر تظاهرات دانشجویان در سال ١٩٨۶ به‏مثابه علائم «تضادها در میان خلق» درک شده و مورد توجه قرار گرفته بودند و مساله‏هاى‏‏‏‏ میان مردم و حزب برطرف شده بودند، به احتمال زیاد تظاهرات وسیع بهار سال ١٩٨٩ بوجود نمى‏‏‏‏آمد.»

با توجه به نکته‏هاى‏‏‏‏ نقل شده از کتاب هلموت پترز، این یک کند ذهنى‏‏‏‏ مفرط نخواهد بود اگر بخواهیم این شرایط را مشابه با شرایط حاکم بر ایران ارزیابى‏‏‏‏ کنیم؟ برپایى‏‏‏‏ «سوسیالیسم از نوع چینى‏‏‏‏» تجربه‏اى‏‏‏‏ پایان نیافته مى‏‏‏‏باشد. با همه آرزوها خوب براى‏‏‏‏ کمونیست‏هاى‏‏‏‏ چینى‏‏‏‏ در برپایى‏‏‏‏ آن و پیروزى‏‏‏‏ در نبرد بغرنج و سخت آن‏ها، نمى‏‏‏‏توان نظر ابراز شده مارکس و انگلس را در مانیفست کمونیستى‏‏‏‏ بارى‏‏‏‏ دیگر برجسته نساخت: «آزادى‏‏‏‏ فرد، شرط آزادى‏‏‏‏ جامعه است»!

حزب کمونیست چین با آگاهى‏‏‏‏ کامل درباره مساله آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏، راه سخت و دشوار خود را طى‏‏‏‏ مى‏‏‏‏کند. تفاوت سرشتى‏‏‏‏ این کوشش با آنچه در “کیهان” به آن نسبت داده مى‏‏‏‏شود، تفاوتى‏‏‏‏ کیفى‏‏‏‏ و ماهوى‏‏‏‏ است! برجسته ساختن این محتواى‏‏‏‏ انسان‏دوستانه در برابر تبلیغات حاکمیت سرمایه‏دارى‏‏‏‏ مافیایى‏‏‏‏ در ایران، محک دفاع از مواضع «سوسیالیسم علمى‏‏‏‏» بوده و خط فاصل را میان سره و ناسره تشکیل مى‏‏‏‏دهد و نه اتخاذ کردن مواضع پوزیتویستى‏‏‏‏!

روند رشد آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ قانونى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏ در چین در سال‏هاى‏‏‏‏ اخیر به دستاوردهاى‏‏‏‏ بزرگى‏‏‏‏ نایل شده است. نظر مارک لئونارد، رئیس “اطاق فکر” ایجاد شده توسط تونى‏‏‏‏ بلر، نخست‏وزیر سابق انگلستان براى‏‏‏‏ بررسى‏‏‏‏ اوضاع چین، در کتاب منتشر شده توسط او تحت عنوان “آلترناتیو چینى‏‏‏‏ در مقابل نظم جهانى‏‏‏‏ آمریکایى‏‏‏‏”، صراحت دارد. او این دستاورد را “دموکراسى‏‏‏‏ مشورتى‏‏‏‏” (دموکراسى‏‏ شورایى‏‏) مى‏‏‏‏نامد که همان اجراى‏‏‏‏ واقعى‏‏‏‏ “دموکراسى‏‏‏‏ پایه” است. طبق موازین تعیین شده، «سرپرست دولتى‏‏‏‏ [در شهر بزرگ چونگ نیگ] … در کنار مسئولیت خود … موظف است بر اساس یک سلسله از مقررات دولتى‏‏‏‏، کلیه تصمیمات مهم دولت را مورد بحث عمومى‏‏‏‏ قرار دهد. … تاکنون ۶٠٠ جلسه شنود با شرکت بیش از ١٠٠ هزار شهروند صورت گرفته است. …».

این آزمایش و کوشش‏هاى‏‏‏‏ دیگر براى‏‏‏‏ پاسخ به نیاز انسان به آزادى‏‏‏‏، همه وسیله و اهرم‏هایى‏‏‏‏ هستند براى‏‏‏‏ برپایى‏‏‏‏ سوسیالیسم. زیرا بدون آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏، برپایى‏‏‏‏ جامعه سوسیالیستى‏‏‏‏ ناممکن است. آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ سوسیالیستى‏‏‏‏ داراى‏‏‏‏ درونمایه‏اى‏‏‏‏ مشخص هستند. همانطور که اشاره شد این درونمایه توسط بانیان سوسیالیسم علمى‏‏‏‏ تعریف و مطرح شده‏است: «آزادى‏‏‏‏هاى‏‏‏‏ فردى‏‏‏‏ پیش‏شرط آزادى‏‏‏‏ جامعه است»!

*- در سال ٢٠٠٩ دانشمند و مارکسیست آلمانى‏‏‏‏‏‏ پروفسور دکتر هلموت پترز که در دهه ٧٠ قرن پیش در جمهورى‏‏‏‏‏‏ خلق چین تحصیل کرده و در رشته چین شناسى‏‏‏‏‏‏ از دانشگاه پکن فارغ‏التحصیل شده است و چندین سال در کادر دیپلوماتیک کشور آلمان دموکراتیک در چین مشغول به کار بوده و به زبان چینى‏‏‏‏‏‏ تسلط دارد، کتابى‏‏‏‏‏‏ قریب به ٧٠٠ صفحه‏ درباره اوضاع چین از پیش از زمان انقلاب آزادیبخش تا دوران کنونى‏‏‏‏‏‏ (کنگره هفدهم حزب کمونیست چین در ٢٠٠٧) با بهره‏گیرى‏‏‏‏‏ از منابع وسیعى‏‏‏‏‏ به رشته تحریر درآورده است. در این اثر اشتباه‏هاى‏‏‏‏‏‏ کمینترن تا کنگره هفتم آن و موضع نادرست اتحاد شوروى‏‏‏‏‏‏ در سال‏هاى‏‏‏‏ بیست و سى‏‏‏‏ قرن گذشته در برابر انقلاب در جریان در چین، اشتباه‏هاى‏‏‏‏‏‏ انجام شده در دوران “انقلاب فرهنگى‏‏‏‏‏‏” و همچنین تجربه پایان نیافته جارى‏‏‏‏‏‏ در این کشور به طور موشکافانه‏اى‏‏‏‏‏‏ مورد بررسى‏‏‏‏‏‏ قرار گرفته است.

پترز تجربه کنونى‏‏‏ در جمهورى‏‏‏‏‏‏ خلق چین را همان اجراى‏‏‏‏‏‏ برنامه اقتصادى‏‏‏‏‏‏ نوینى‏‏‏‏‏‏ ارزیابى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏کند که لنین بعد از پایان جنگ و دفع تجاوز شانزده کشور به کشور نوپاى‏‏‏ شوراها پس از پیروزى‏‏‏‏‏‏ انقلاب اکتبر، تحت عنوان برنامه “نپ” مطرح نمود و تحقق بخشیدن به آن را آغاز کرد. برنامه‏اى‏‏‏‏‏‏ که در سال‏هاى‏‏‏‏‏‏ بعد متاسفانه ادامه نیافت. “سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏ دولتى‏‏‏‏‏‏ زیر رهبرى‏‏‏‏‏‏ حزب کمونیست” درونمایه برنامه لنین بود. تجربه کنونى‏‏‏‏‏‏ در جمهورى‏‏‏‏‏‏ خلق چین که آن را “راه سوسیالیستى‏‏‏‏‏‏ نوع چینى‏‏‏‏‏‏” مى‏‏‏‏‏‏نامند که با توجه به عقب‏ماندگى‏‏‏‏‏‏ چندین قرنى‏‏‏‏‏‏ جامعه چینى‏‏‏‏‏‏ و سلطه اشکال ماقبل فئودالى‏‏‏‏‏‏ در کشورى‏‏‏‏‏‏ نیمه مستعمره تنظیم شده و جریان دارد را پترز حرکت در لب پرتگاه ارزیابى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏کند. تجربه‏اى‏‏‏‏‏‏ هنوز ناتمام و در خطر، که شعر سیاوش کسرائى‏‏‏‏‏‏ را در ذهن تداعى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏کند: «جاده لغزنده … در فراز درّه، ره باریک است. رهگذر … کج نیفتى‏‏‏‏‏‏ به چپ و راست، خطر!».

باوجود این، او این تجربه را کوششى‏‏‏‏‏‏ علمى‏‏‏‏‏‏ و پراتیکى‏‏‏‏‏‏ واقع‏بینانه، در عین حال کوششى‏‏‏‏‏‏ عملگرا، با نرمش و هوشمندانه‏اى‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏ تحقق بخشیدن به «آرمانى‏‏‏‏‏‏» مى‏‏‏‏‏‏داند که بدون جسارت انقلابى‏‏‏‏‏‏ و پایبندى‏‏‏‏‏‏ به قدرت خلاق بررسى‏‏‏‏‏‏ و تجزیه و تحلیل مبتنى‏‏‏‏‏‏ بر ماتریالیسم تاریخى‏‏‏‏‏‏ و ماتریالیسم دیالکتیکى‏‏‏‏‏‏، دست نیافتنى‏‏‏‏‏‏ است. تئورى‏‏‏‏‏‏ دنگ سیائوپنگ در این‏باره که نمى‏‏‏‏‏‏توان سوسیالیسم را در جامعه‏اى‏‏‏‏‏‏ با سطح نازل نیروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده برپا داشت، هسته مرکزى‏‏‏‏‏‏ اندیشه تئوریک براى‏‏‏‏‏ کوشش به منظور‏ ایجاد کردن نیروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده رشد یافته را در تجربه در جریان در این کشور تشکیل مى‏‏‏‏‏‏دهد. او تئورى‏‏‏‏‏‏ خود را مبتنى‏‏‏‏‏‏ بر برداشت مارکس که جامعه سوسیالیستى‏‏‏ را «جامعه‏اى‏‏‏‏‏‏ با سطح ‏نیروهاى‏‏‏‏‏‏ مولده رشدیافته‏تر از جامعه سرمایه‏دارى‏‏‏ که از بندهاى‏‏‏ مالکیت فردى‏‏‏ آزاد شده است» تعریف مى‏‏‏‏‏‏کند، مى‏‏‏داند.

** – پترز در کتاب خود و در ارتباط با بازگشت دنگ سیائوپنگ به فعالیت حزبى‏، مرگ چوئن لاى‏ و خنثى‏ ساختن “گروه چهارگانه” پس از مرگ مائوتسه تنگ نیز نکاتى‏ را (در صفحه ٣٣١-٣٢٩) برمى‏شمرد که آشنایى‏ به آن در اینجا براى‏ شناخت روند بغرنج در ج خ چ آموزنده است. او وقایع پس از مرگ چوئن لاى‏ در تاریخ هشتم ژانویه ١٩٧۶، در زمان حیات مائوسته تنگ را برمى‏شمرد و مى‏نویسد: در این دوران اختلاف درباره چگونگى‏ برخورد با “انقلاب فرهنگى‏” با تضادى‏ درونى‏ همراه بود و شرایط مساعدى‏ را براى‏ سواستفاده “گروه چهارگانه” ایجاد کرده بود. زیر فشار مشکلات، مائوتسه تنگ دوباره دنگ سیائوپنگ را به کار در حزب بازگردانده بود. دنگ در عین حفظ ظاهر دفاع از تجربه انجام شده “انقلاب فرهنگى‏”، در صدد بود درس‏هاى‏ لازم را از آن براى‏ ترمیم وضع اقتصادى‏ و زندگى‏ اجتماعى‏ بگیرد. در این راه، او در کنار چوئن لاى‏ قرار داشت. با مرگ چوئن لاى‏، موقعیت دنگ سیائوپنگ نیز متزلزل شد. «مائوتسه تنگ رسم قدیمى‏ را نقض کرد و دنگ سیائوپنگ را که در سمت معاونت چوئن لاى‏ قرار داشت، به جاى‏ او انتخاب نکرد. (او هوآ گوئوفنگ از “گروه چهارگانه” را به جانشینى‏ چوئن لاى‏ منصوب کرد) … نارضایى‏ قشرهاى‏ وسیع از تقابل و حمله مجدد به دنگ سیائوپنگ، به مورد پرسش قرار دادن حقانیت “انقلاب فرهنگى‏” انجامید. در این چهارچوب موج جدیدى‏ علیه “گروه چهارگانه” بوجود آمد. این موج خود را به طور سمبولیک در جریان مراسم سوگوارى‏ براى‏ چوئن لاى‏ در بهار متظاهر ساخت که در برخوردها در میدان صلح آسمانى‏ در پکن پیش آمدند. در ۴ آوریل ١٩٧۶ دفتر سیاسى‏ تصمیم گرفت که تظاهر میلیون‏ها انسان را در میدان “تیان آن من” به عنوان یک اقدام ضدانقلابى‏ اعلام و آن را توسط ارتش سرکوب سازد.»

پس از مرگ مائوتسه تنگ و «بعد از برکنارى‏ “گروه چهارگانه” در ٨ اکتبر ١٩٧۶، رهبرى‏ حزب و کنگره ملى‏ خلق، دولت و ارتش ملى‏» … «حوادث میدان “تیان آن من”را خیزشى‏ مردمى‏ ارزیابى‏ کرده و از دنگ سیائوپنگ ادعاده حیثیت بعمل آورده و او دوباره به کار در مرکزیت حزب دعوت شد (ص ٣۶٣).

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *