یک‏پارچه از موضع علمى‏‏‏‏- انقلابى‏‏‏‏ طبقه کارگر دفاع کنیم گام دورانساز مارکس- انگلس

مقاله شماره ١٣٨٩  /  ١٠ (٢۴ اردیبهشت)

واژه راهنما: نگاهى‏‏‏‏فلسفى‏‏‏‏- تئوریک به گام دورانساز مارکس- انگلس و مرز میان فلسفه مارکسیسم با فلسفه گذشته

هگل، ایده (خدا) را عامل (سوبیکت) عمل‏کننده مى‏‏‏‏‏‏‏داند که گام به گام و در روندى‏‏‏‏‏‏‏ رشد یابنده از ساده به بغرنج و از بسیط به مرکب، نهایتاً برجسته‏ترین دستاورد خود، انسان و شناحت دیالکتیکى‏‏‏‏ او را بوجود مى‏‏‏‏‏‏‏آورد. فویرباخ این برداشت را به عکس خود تبدیل نمود. “انسان” را به سوبیک و ایده (خدا) را مخلوق او اعلام داشت.

به نظر مارکس- انگلس این گام بزرگ فویرباخ، تنها نفى‏‏‏‏‏‏‏ مکانیکى‏‏‏‏‏‏‏ِ “انتزاع آسمانى‏‏‏‏‏‏‏” از “انسان” بود. زیرا فویرباخ تنها “انتزاع زمینى‏‏‏‏‏‏‏” از انسان را جایگزین “انتزاع آسمانى‏‏‏‏‏‏‏” هگل نمود. برداشت ماتریالیستى‏‏‏‏ فویرباخ تنها نفى‏‏‏‏‏‏‏ مکانیکى‏‏‏‏‏‏‏ برداشت ایده‏آلیستى‏‏‏‏ هگل، نفى‏‏‏‏‏‏‏ مکانیکى‏‏‏‏‏‏‏ ایده‏آلیسم و جایگزینى‏‏‏‏‏‏‏ آن توسط ماتریالیسم بود. فویرباخ بچه (دیالکتیک هگل) را هم با آب کثیف حمام (ایده‏آلیسم هگل) بدور ریخت.

گام انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ اندیشه دورانساز مارکس و انگلس، نفى‏‏‏‏‏‏ در‏ نفى‏‏‏‏‏‏ (و نه نفى‏‏‏‏ سادهِ مکانیکى‏‏‏‏) موضع‏ ایده‏آلیستى‏‏‏‏ هگل و ماتریالیسم فویرباخ است که در آن، دیالکتیک هگل و ماتریالیسم فویرباخ در جمع دیالکتیکى‏‏‏‏‏‏‏ خود به اوج کیفیت نوین ماتریالیسم دیالکتیکى‏‏‏‏ ارتقا داده (aufgehoben) مى‏‏‏‏‏‏‏شوند. (لغت آلمانى‏‏‏‏‏‏‏ aufgehoben به معناى‏‏‏‏‏‏‏ برداشتن چیز بر زمین افتاده و بر روى‏‏‏‏‏‏‏ پا قرار دادن آن، در جاى‏‏‏‏‏‏‏ خود قرار دادن آن است). دیالکتیک هگل و ماتریالیسم فویرباخ با کیفیت نوین مارکسیستى‏‏‏‏ تبدیل به آن اسلوب دیالکتیکى‏‏ شناختِ «جریان واقعى‏‏‏‏ زندگى‏‏‏‏» شدند که مارکس- انگلس را توانا ساخت بتوانند موضع انقلابى‏‏‏‏خود را مستدل سازند.

با بکار گرفتن دقیق و سخت‏گیرانه این اسلوب است که ساختار «جریان واقعى‏‏‏‏ زندگى‏‏‏‏»، به عنوان یک جریان دیالکتیکى‏‏‏‏، قابل شناخت مى‏‏‏‏گردد. اسلوب شناخت، شیوه حرکت اندیشه در پدیده مورد پژوهش براى‏‏‏ درک واقعیت- حقیقت مى‏‏‏گردد. پایبندى‏‏‏ به اسلوب شناخت دیالکتیکى‏‏‏ به اندیشه امکان درک واقعیت را ارزانى‏‏‏ مى‏‏‏دارد، واقعیت را از “انتزاعى‏‏‏” توخالى‏‏‏، به واقعیتى‏‏‏ درک شده تبدیل مى‏‏‏سازد. انطباق اسلوب شناخت بر واقعیت- حقیقت مستدل مى‏‏‏‏گردد.

مرز میان اندیشه مارکسیستى‏‏‏‏‏‏‏ و گذشته تاریخى‏‏‏‏‏‏‏ آن در گام دورانساز بانیان سوسیالیسم علمى‏‏‏‏‏‏‏ قرار دارد که با نفى‏‏‏‏‏‏‏ در نفى‏‏‏‏‏‏‏ دیالکتیکى‏‏‏‏، به “انتزاع زمینى‏‏‏‏”  بى‏‏‏‏‏‏محتوا و درک نشدهِ ماتریالیسم قدیمى‏‏‏‏ از “انسان مجرد”‏‏، محتوایى‏‏‏‏‏‏ مشخص مى‏‏‏‏‏‏دهد، به آن درونمایه‏اى‏‏‏‏‏‏‏ شناخته و درک شده ارزانى‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏دارد. درک از “انسان مجرد زمینى‏‏‏‏‏‏‏” فویرباخ در اندیشه بانیان سوسیالیسم به درک از انسان “مشخص”، به درک از عامل و سوبیکت واقعى‏‏‏‏‏‏‏، از کارگر و “طبقه پرولتاریا” و عملکرد روزانه او براى‏‏‏‏‏‏ “بازتولید” هستى‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏، که همراه است با استثمار نیروى‏‏‏‏ کار او‏‏‏ در نظام سرمایه‏دارى‏‏‏‏،‏‏ ارتقا یافت (aufgehoben شد).

از این لحظه تاریخى‏‏‏‏‏‏، انسان “مشخص” و منافع او و نه انسان “مجرد” با محتواى‏‏‏‏‏‏ مبهم و درک نشده، موضوع اندیشه فلسفى‏‏‏‏‏‏‏ است. طبقه کارگر و سرشت انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ او براى‏‏‏‏‏‏‏ تغییر جهان به موضوع اندیشه فلسفى‏‏‏‏‏‏‏- تئوریک- سیاسى‏‏‏‏‏‏‏ تبدیل شد. منافع طبقاتى‏‏‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏‏‏ او به عنوان منافعى‏‏‏‏‏‏‏ شناخته و درک شدند که به خاطر سرشت انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ و ترقى‏‏‏‏‏‏‏خواهانه این منافع، منافع کل جامعه را نیز تشکیل مى‏‏‏‏‏‏‏دهند و در مانیفست کمونیستى‏‏‏‏‏‏‏ چنین بیان شده‏اند: «طبقه کارگر از منافع کل جامعه دفاع مى‏‏‏‏‏‏کند!»

اندیشه تحلیل‏گر‏ تنها زمانى‏‏‏‏‏‏‏ پایبند به اندیشه مارکسیستى‏‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏‏ است که در روند جارى‏‏‏‏‏‏‏ بازتولید هستى‏‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏، نقش تاریخى‏‏‏‏‏‏ طبقه کارگر را شناخته و درک کند و دفاع از آن را به عنوان “وظیفه سوسیالیستى‏‏‏‏‏‏” حزب طبقه کارگر در سرآغاز تحلیل و بررسى‏‏‏‏‏‏‏ خود قرار داده و از درون آن راه حل انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏‏‏ دگرگونى‏‏‏‏‏‏ شرایط حاکم بر جامعه را بیابد. منافع طبقه کارگر در مبارزه اجتماعى‏‏‏‏‏ براى‏‏‏‏‏ چپ انقلابى‏‏‏‏‏ نقش قطب‏نما دارد!

حضور ذهن نسبت‏‏‏‏‏ به “وظیفه سوسیالیستى‏‏‏‏‏‏‏” و پایبندى‏  به آن نزد اندیشه تحلیل‏گر مارکسیستى‏‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏‏ به او این امکان و اجازه را مى‏‏‏‏‏‏‏دهد تا با موضعى‏‏‏‏‏‏‏ ترقى‏‏‏‏‏‏‏خواهانه و انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ در مبارزه “دموکراتیک”- رفرمیستى‏‏‏‏‏‏ تمامى‏‏‏‏ لایه‏هاى‏‏‏‏‏‏‏ اجتماعى‏‏‏‏‏‏‏ شرکت کند، بدون آنکه به دنبال‏رو آن‏ها تبدیل گردد و در عین حال نیروى‏‏‏‏‏‏‏ انقلابى‏‏‏‏‏‏ نشان دهند راه و آینده جنبش باقى‏‏‏‏‏‏ بماند. عنصر “پیشقراولى‏‏‏‏‏‏‏” اندیشه مارکسیستى‏‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏‏ در این امر نهفته است.

درغیراین‏صورت، موضع تجدیدنظر طلبانه در سطح فلسفى‏‏‏‏‏‏‏- تئوریک، به طور اجبارى‏‏‏‏‏، به موضع طبقاتى‏‏‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏‏‏ دفاع از منافع سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏‏انجامد و پایان سقوط سیاسى‏‏‏‏‏‏‏ ‏‏قانونمند آن، تسلیم رفرمیسم و به عامل پوزیتویستى‏‏‏‏‏‏‏ در جنبش کارگرى‏‏‏‏‏‏‏ تبدیل شدن است.

سوسیال دموکراسى‏‏‏‏‏‏‏ و “مکتب فرانکفورت” و اندیشه “پسامدرن” و … همگى‏‏‏‏‏‏‏ مى‏‏‏‏‏‏‏کوشند زمینه عینى‏‏‏‏‏‏‏ تحلیل مارکسیستى‏‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏‏‏‏‏‏‏ از شرایط طبقاتى‏‏‏‏‏‏‏- اقتصادى‏‏‏‏‏‏‏ حاکم در جامعه سرمایه‏دارى‏‏‏‏‏‏‏ را به سطح بررسى‏‏‏‏‏‏‏ پسیکولوژیک- سوسیولوژیک (روحى‏‏‏‏‏‏‏- جامعه شناختى‏‏‏‏‏‏) بورژوایى‏‏‏‏‏‏ تنزل دهند. این تنزل، پایان خط نزولى‏‏‏‏‏‏‏ و عدول کیفى‏‏‏‏‏‏‏ از اندیشه انقلابى‏‏‏‏‏‏‏ مارکسیستى‏‏‏‏‏‏‏- توده‏اى‏ است.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *