برنامه پنج ساله چهاردهم جمهوری خلق چین!

مقاله ۶۰/۹۹
۲۴ اسفند ۱۳۹۹، ۱۴ مارس ۲۰۲۱

پیشگفتار

در ۳۵ سال گذشته اقتصاد جمهوری خلق چین بر درآمدآفرینی از فروش کالاهای ساخت چین در برون از مرزها پایه گزاری شده بود. جمهوری خلق چین در گذشته به الگوی نمو بر پایه نیروی کار ارزان، تولید کارخانه و صادرات پایبند بوده است. جمهوری خلق چین سالها همچون بزرگترین کارخانه جهان کار کرد و  نیروی کار ارزان را در دسترس به ویژه شرکت های غربی گذاشته بود. سال ها کارخانه داران غربی تولید را به جمهوری خلق چین واگذار می کردند، ولی طراحی، کیفیت و فناوری را در دست خود نگه می داشتند.  

برنامه پنج ساله نوین برای پیشرفت فن آوری جمهوری خلق چین در برخی از زمینه ها است که وابستگی به غرب را کمتر خواهد کرد. همزمان، جمهوری خلق چین برای افزایش بهبود زندگی و پیشرفت اقتصادی دادوستد درون کشوری را به ویژه در غرب کشور که کمتر پیشرفته است افزایش می دهد. این بخش از برنامه چرخش دوگانه خوانده شد که با دنبال کردن بازرگانی با دیگر کشورهای جهان، بازار درونی و بیرونی را به هم پیوند می دهد. برنامه پنج ساله کنونی هنگامی پیش گزاری می شود که ایالات متحده آشکارا از نقش برجسته خود سود می جوید تا جلوگیر پیشرفت جمهوری خلق چین برای تولید کالاهای پیشرفته فنی شود که پیش شرط بهبودی زندگی مردم جمهوری خلق چین است.  

نقش بازدارنده ایالات متحده

نقش برجسته ایالات متحده در اقتصاد جهان به ویژه بر دو پایه استوار است. یکی این که از زمان جنگ جهانی دوم، دلار آمریکا یک ارز جهانی در برابر ارزهای دیگر به کار گرفته می شود. بر پایه گزارش های رسانه مالی، بلومبرگ (Bloomberg) ، ۸۵ درصد از همه ی دادوستد ارزی جهان با دلار انجام می گیرد. ایالات متحده با همکاری های پولی با شماری از کشورهای صنعتی پیشرفته، روند دریافت و پخش دلار را کنترل می کند. دومین سازه (عامل) در رهبری ایالات متحده، رهبری تکنولوژیکی در زمینه فن آوری دیجیتالی است که ایالات متحده از زمان تولید ریز تراشه (microchip) که امروز پایه تولید نوین است از آن به سود خود بهره برداری کرده است.  

بخشی از جنگ اقتصادی ترامپ علیه چین، تحریم فروش ریز تراشه های به جمهوری خلق چین بود. این کار نه تنها برای تولیدکنندگان ریز تراشه در ایالات متحده، بلکه برای جمهوری خلق چین نیز دشواری آفرید، زیرا ریز تراشه ها اکنون در کالاهای گوناگونی مانند مایکروویو و یخچال بهره گرفته می شود. هوآوی (huawei) و بسیاری از شرکت های دیگر جمهوری خلق چین زیر این تحریم ها آسیب فراوان دیدند.  

بایدن مانند اوباما، با گردهم آوری دیگر کشورهای صنعتی، بی گمان از فروش تکنولوژی پیشرفته به جمهوری خلق چین خودداری خواهد کرد. آمریکا از جمهوری خلق چین برای پشتیبانی از صنعت درونی خود خرده گیری می کند و بهانه ای برای تحریم بیشتر می تراشد، ولی ایالات متحده از صنعت درونی خود نیز همواره پشتیبانی کرده است و هم چنان می کند. هنگامی که اپل  (Appel) نخستین آیفون (IPhone) خود را به بازار فرستاد، بر پایه پیشرفت های فناوری ساخته شده در ارتش ایالات متحده بوده است و بزرگترین شرکت های صادراتی ایالات متحده، همچون کارخانه های هواپیماسازی بوئینگ، مانند رقیب اروپایی ایرباس، از سوی دولت پشتیبانی می شوند.  

جمهوری خلق چین از جنگ بازرگانی ایالات متحده علیه خود بسیار آموخته است. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی حزب کمونیست چین زنده ماند، زیرا دولت اصلاحات اقتصادی را پیاده کرد که نمو اقتصادی بر پایه صادرات را فراهم کرد. بنابراین، برنامه های جمهوری خلق چین دیگر تنها بر پایه اقتصاد سازماندهی شده دولتی نیستند، بلکه با شکوفایی بازار سوسیالیستی، اقتصاد جمهوری خلق چین به سازوکارهای بازار نیز پاسخ می دهد.   

 هم اکنون، برنامه پنج ساله چهاردهم پایه های ایستادگی جمهوری خلق چین در برابر جنگ اقتصادی ایالات متحده علیه این کشور را به خوبی می چیند. این برنامه جمهوری خلق چین را از پیامدها تحریم ها برای همیشه رها می کند و آن را از بند آزاد می سازد.

برنامه پنج ساله

برنامه پنج ساله چهاردهم حزب کمونیست چین دربرگیرنده، خودبسندگی اقتصادی و فناوری، برابری و کاهش آلودگی آب و هوایی است.

برنامه پنج ساله چهاردهم هدف های چندگانه ای همچون گسترش و ژرفش بازار درونی، پیشرفت غرب چین، دستیابی به فن آوری نرم به ویژه تولید ریزتراشه ها، و پایه گزاری اقتصاد سبز دارد.

جمهوری خلق چین در زیرساخت ها به یک رهبر جهانی دگرگون شده است، زیرا این کشور امروز دارای نوین ترین فرودگاه ها، بزرگراه ها و قطارهای تندرو در جهان است. همزمان، جمهوری خلق چین در زمینه های پیشرفته مانند فناوری فضایی، ۵G، هوش مصنوعی، دادوستد اینترنتی و هواپیماهای بدون سرنشین از برجسته ترین کشورها  است. جمهوری خلق چین بزرگترین تولید کننده تلفن های همراه و ۵G در جهان است. شرکت چینی هواوی بزرگترین شرکت مخابراتی جهان است. اما جمهوری خلق چین یک ناتوانی بزرگی دارد و آن هم تولید ریز تراشه ها است.

با برنامه پنج ساله نوین، جمهوری خلق چین از نیرو و دانش درونی خود برای پیشرفت  صنعت ریز تراشه های خود بهره برداری خواهد کرد. جمهوری خلق چین به دنبال پیشرفت اقتصادی بر پایه نوآوری ها و فناوری های بومی مانند هواپیماهای بدون سرنشین و ارز دیجیتالی نیز است.     

اکنون جمهوری خلق چین بر پایه اقتصاد چرخش دوگانه به سوی  پیشرفت اقتصادی و اجتماعی می رود. در آینده، واردات برای جمهوری خلق چین نقش بسیار بیشتری در هم سنجی با صادرات خواهد داشت. به دین گونه، دنیا بیش از گذشته به جمهوری خلق چین وابسته خواهد شد. تولید کارخانه نیاز به خدمات دارد. اما جمهوری خلق چین از نداشتن بخش خدمات پیشرفته رنج های فراوان برده است، زیرا امریکا رهبری بازی ها و کنش های مالی در بخش خدمات جهان را در دست خود دارد. در آینده نزدیک جمهوری خلق چین بخش خدمات خود را پیشرفت می دهد، تا یک اقتصاد نوین را بنیان گزاری کند. جمهوری خلق چین اکنون با سرمایه گذاری بسیار در بخش خدمات می خواهد به رهبری امریکا در این زمینه پایان دهد. امروز در چهار شهر چین تنها با پول دیجیتالی می توان خرید و فروش کرد. 

برنامه پنج ساله همچنین با نابرابری که هنوز در جمهوری خلق چین هست به نبرد می پردازد. بسیار از روستاهای غرب چین هنوز به اندازه شرق پیشرفته نیست. میلیون ها کارگر در غرب چین برای یافتن کار در کارخانه ها به شرق مهاجرت کرده اند، ولی برنامه ریزی شده است که در آینده بسیاری از آن ها با انگیزه فراهم کردن زندگی بهتر به غرب بر خواهند گشت. مردم غرب چین با شیوه های گوناگونی که دولت جمهوری خلق چین پیاده کرده است از آموزش، بهزیستی، بهداشت، هزینه ارزان زندگی و خدمات عمومی بهتری برخوردار هستند.    

جمهوری خلق چین یک کشور تولیدی بزرگی است و کشوری که تولید بزرگ دارد، آلودگی می آفریند و محیط زیست خود را آلوده می کند. یکی از مهم ترین هدف ها در برنامه پنج ساله چهاردهم چین، کاهش آلودگی آب و هوا است. بر پایه گزارش کمیسیون اروپا، چین سالانه هشت تن تولید سرانه CO2 دارد که بیش از پنجاه درصد از تولید سرانه CO2 از ایالات متحده، کانادا و لوکزامبورگ کمتر است. با این همه، جمهوری خلق چین هم اکنون در اندیشه پیشرفت یک اقتصاد سبز است و نقش برجسته ای در اقتصاد سبز جهانی بازی می کند. در بسیاری از شهرهای چین، همه ی اتوبوس ها با باتری هایی کار می کنند که با انرژی خورشیدی شارژ می شوند. در غرب و به ویژه در ایالات متحده، داشتن یک برنامه سبزسازی اقتصاد به این آسانی شدنی نیست، زیرا سرمایه داران در این کشورها تنها به بیش سازی سود خود می اندیشند و سازه های بازار راهبر اقتصاد جامعه است. ولی جمهوری خلق چین می خواهد که با نقش برجسته دولت در پیشرفت اقتصادی سبز، آلودگی را کاهش دهد.

پاسخ جمهوری خلق چین

گرچه خیلی ها در ایالات متحده هوادار تحریم فن آوری جمهوری خلق چین هستند، اما همان گونه که بلومبرگ می گوید پیاده کردن این برنامه آسان نخواهد بود، زیرا بسیاری از بخش های صنعت امریکا، از میان آنها بوئینگ، به پیمانکاران ارزان فروش چینی وابسته هستند، و همچنین پیش‌بینی می شود که جمهوری خلق چین بزرگترین بازار هواپیما در آینده خواهد بود. به گزارش دولت آمریکا تحریم بازرگانی جمهوری خلق چین در بیست سال آینده نزدیک به ۹۰۰ میلیارد دلار تنها برای صنعت ترابری هوایی زیان خواهد داشت و دهها هزار تن را بی کار خواهد کرد، و بهای بلیط هواپیما در این کشور بسیار افزایش خواهد داد.  

اگرچه هواوی بزرگترین تولید کننده تلفن های همراه در جهان است، این ایالات متحده بود که سیستم های نرم افزاری را کنترل می کرد. ترامپ به شرکت نرم افزاری آمریکایی اندروید دستور داده بود که هواوی را از سیستم خود جدا کند. اما در هشت سال گذشته، هواوی برای درگیری با ایالات متحده و تولید سیستم نرم افزاری خود آماده شده است. جمهوری خلق چین نیاز دارد که نوآوری های خود را پیشرفت دهد، زیرا جمهوری خلق چین با این کار می تواند در برابر تحریم های ایالات متحده ایستادگی کند.   

جمهوری خلق چین می خواهد مصرف درون مرزی را نیز افزایش دهد. برای اینکار باید سیستم رفاهی خوبی پایه گزاری شود که مردم برای نگرانی از آینده  پول را در بانک ها نگه ندارند، بلکه آن ها را در بازار به کار برند. هم اکنون ۲۰ درصد از هزینه بهداشتی بزرگ را مردم خود باید بپردازند، اما در سال های آینده درصد پرداخت برای فراورده ها و خدمت های پزشکی کمتر و کمتر خواهد شد. زمانی که آموزش و بهداشت در همه جا سراسر رایگان شود، آن هنگام مردم دیگر نیازی به گردآوری پول در بانک ها نمی بینند.

امریکا و دوستانش فراوان برای زیر “ستم” بودن خلق های چین می گریند. روشن است که هنگامی که ایالات متحده از دموکراسی در چین سخن می گوید، در باره ی شرایط کاری کارگر چینی نیست، امریکا تنها به سودآوری یک درصد دارایان کشور خود می اندیشد. هم اکنون که مردم کشورهای سرمایه داری، درست گویی و درست کاری رهبران خود را زیر پرسش می برند و به آن ها دیگر باور ندارند، در همین زمان، بر پایه پژوهش دانشگاه انگلیسی هاروارد کندی (harvard kennedy) ، دولت جمهوری خلق چین در میان همه ی دولت های جهان از بیشترین پشتیبانی مردم خود برخوردار است.  

سیاست برون مرزی جمهوری خلق چین و پیوند با جمهوری اسلامی

امریکا از افزایش نیروی اقتصادی جمهوری خلق چین می ترسد. اگر این پیشرفت اقتصادی دنبال شود و همکاری با روسیه نیز گسترش یابد نظم جهانی تک قطبی فرو خواهد پاشید. این پیشامد برای امریکا بسیار خطرناک تر از اتحاد شوروی است که هیچ گاه نتوانست به خودبسندگی کشاورزی دست یابد و یا با پیوند با جهان سرمایه داری آن ها را وابسته اقتصادی خود کند. دولت جمهوری خلق چین پروایی از رویارویی با امریکا ندارد و همواره آماده یورش امریکا هست، ولی سیاست راهبردی آن کاهش تنش و پیوند اقتصادی گسترده با امریکا است. دولت جمهوری خلق چین به دنبال به دست گرفتن رهبری جهان نیست و تنها به آهنگ نمو اقتصادی کشور و بهبود زندگی مردمان خود می اندیشد.

در همه ی گوشه و کنار دنیا و از میان آن ها در خلیج فارس دولت جمهوری خلق چین هوادار تنش زدایی است، ولی روشن  است که جمهوری خلق چین مانند همه ی کشورها به منافع ملی خود می اندیشد. جمهوری خلق چین خواهان پیوندی دوستانه با جمهوری اسلامی است، ولی پیمان های دوستانه ای با دیگر کشورهای خلیج فارس دارد و برای همین هم هوادار تنش زدایی در خاورمیانه هست. بزرگترین فروشندگان نفت به جمهوری خلق چین در خلیج فارس عربستان سعودی و امارات متحد عربی هستند و نه ایران.     

اقتصاد کشور در هم شکسته است و دشواری های تحریم نیز به آن افزوده شده است، بورژوازی تجاری و بورژوازی نظامی رهایی از این دشواری ها را  در پیوند با جمهوری خلق چین می بینند. حتا اگر با نرمش رژیم در برابر آمریکا برداشتن تحریم ها آغاز شود، پیامدهای آن تا چند سالی به درازا خواهد کشید. بنابراین، برخی از لایه های بورژوازی جمهوری اسلامی می خواهند با نزدیکی به جمهوری خلق چین و در پیشگیری سیاست “استراتژی نگاه به شرق”خود را از چنگال امریکا و غرب رهایی دهند.  

رژیم بر این باور  است که جمهوری خلق چین بی گمان برای پیاده سازی برنامه “راه ابریشم”  به ایران نیاز دارد و از برای همین به همکاری با ایران با خوشرویی برخورد خواهد کرد. راستش این است که جمهوری اسلامی بیش از ده سال کوشیده است که عضو سازمان همکاری شانگهای شود، ولی جمهوری خلق چین تا کنون چنین درخواستی را نپذیرفته است. جمهوری خلق چین خود امیدوار است که جمهوری اسلامی به سوی تنش زدایی با امریکا پیش رود، تا با کمک آن بتواند به برخی از تکنولوژی که امریکا به جمهوری خلق چین نمی فروشد، ولی شاید به ایران بفروشد دست یابد.

با این همه، جمهوری اسلامی دست از تلاش خود بر نخواهد داشت، ولی شتر در خواب بیند پنبه دانه.  

آن هایی که نزدیکی جمهوری اسلامی به جمهوری خلق چین را از ویژگی های ضدامپریالیستی رژیم می دانند باید بدانند که سیاست خارجی جمهوری اسلامی نمی تواند از سیاست اقتصادی سرمایه داری و ریخت “ولایتی” آن در درون کشور جدا باشد. میزان استقلال هر کشوری در درون با مردم سالاری و در پیش گیری یک اقتصاد مردمی اندازه گیری می شود. در درون باید یک شیوه ی کشوررانی مردم سالار داشت که در آن مردم سرور خود باشند و نه اینکه خواست مردم در برابر زور و سخن “ولایت مطلقه فقیه” به هیچ گرفته شود؛ در درون باید یک اقتصاد مردمی ضدسرمایه داری داشت و نه یک اقتصاد وابسته که کارگران را به زنجیر کشد. در این میان سخن گفتن از استقلال پوچ سیاسی، یاوه گویی است.

پایان سخن

برنامه ۵ ساله چهاردهم برای پیشرفت جمهوری خلق چین که بزرگترین اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۸ خواهد شد بسیار مهم است.  بیشتر کارشناسان می گویند که جمهوری خلق چین برنامه پنج ساله خود را با پیروزی پیاده خواهد کرد، اگرچه ریزبرنامه های پیاده سازی این برنامه را کنگره ملی خلق تهیه خواهد کرد. هدف های این برنامه پنج ساله، آرزوها و رویاهای سیاسی بی پایه نیستند، بلکه آنها بر پایه های داده های اقتصادی و در یک فرایند گسترده پرسشی در درون و برون حزب از دانشمندان، کارگران و کشاورزان برنامه ریزی شده اند.    

آن چه که به پیوند اقتصادی جمهوری خلق چین با جمهوری اسلامی بر می گردد، راستش این است که بدبختی مردم ایران نه با تنش زدایی با امریکا و نه با همکاری با جمهوری خلق چین از میان خواهد رفت، اگر چه در برخی از زمینه ها این بیچارگی کمتر خواهد شد. جمهوری اسلامی در پیدا کردن همکاران اقتصادی و سیاسی میان کشورهای دیگر، همواره به زنده ماندن خود می اندیشد و به دنبال فراهم کردن سودورزی لایه های بورژوازی درون خود است. آن چه خود این آقایان مصلحت نظام می نامند، مهمتر از هر چیز دیگری است. شیعه گرایی با شیوه های گوناگون، همواره قطب نمای سیاست برون مرزی جمهوری اسلامی بوده است. برای انجام این کار گاهی جمهوری اسلامی در برابر ستم و زورگویی آشکار امپریالیسم می ایستد و گاهی هم با آن پنهانی پیمان می بندد و بست و بند می کند و زمانی هم به جمهوری خلق چین نزدیک می شود.   

5 Comments

  1. جمال حق گو

    آقای سیامک. هیچ کس در چپ به اندازه شما و دکتر عاصمی طرفدار چین نیست و در واقع اکثر چپ با چین مخالف است و آیا فقط شما دو نفر حقیقت را فهمیدید؟

  2. سیامک

    دوست گرامی جمال!

    شما مانند همیشه چیزی به دانش ما در باره ی جستار (موضوع) گفتگو نیفزودید. ای کاش! می نوشتید این “چپ”هایی که شما از آن ها سخن می گویید که هستند و چه می گویند. من و رفیق عاصمی ده ها نوشته بلند و کوتاه در باره ی جمهوری خلق چین نوشته ایم و دیدگاه خود را به روشنی باز کرده ایم.
    اگر ما می خواهیم که گفتگوی ما پربار شود و ما چیزی از آن یاد بگیریم شما می بایست به خود رنج می دادید و به نوشته دیگران نگاهی می انداختید و پس از آن می نوشتید که به این دلیل و به آن دلیل گفته های ما نارسا هستند و یا نادرست.
    در باره ی آن چه که به “چپ” بر می گردد باید گفت که بزرگترین حزب کمونیست جهان سرمایه داری (روسیه) و انقلابی ترین حزب کمونیست جهان (کوبا) راه اقتصادی جمهوری خلق چین را راهی به سوی سوسیالیسم می دانند.

    دستتان را به گرمی می فشارم

  3. پریسا

    آقای حق گو، شما اگر مامور و معذور هستی که جای خود، ولی اگر حرفی برای گفتن داری از جانب خودت و آن هم مستدل بنویس.

  4. Mohsen

    درود به سیامک دلاور به باور من رهبران خردمند جمهور مردم چین از فروپاشی اتحاد شوروی که یکی از دلایل قطع بی موقع«نپ» که ازنبوغ لنین بزرگ ریشه گرفته بود توسط استالین و پولیت بورو درس عبرت گرفتند ‌برنامه نپ را ادامه دادند وادعا می‌کنند که درسال ۲۰۴۹ سالگرد انقلاب چین به سوسیالیسم خواهند رسید. انشاالله. اما درجواب رفیق نا حق گوی ما پدر جان شما از جانب چپ ایران وکالت محضری داری روکن والا بقول سعدی بزرگ « گر هنرمند از اوباش جفایی بیند. تا دل خویش نیا آزرد درهم نشود. سنگ بد گوهر اگر کاسه. زرین شکند. قیمت سنگ نیافزاید و زر کم نشود» بدرود

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *