«مردم کوچه و بازار هم می گفتند برنامه ارائه دهید»
«استقلال، آزادی و عدالت اجتماعی معنایی دارد»

دوره جدید: مقاله شماره: ۳۶ (۲ امرداد ١٣٩۶)
واژه ی راهنما: سیاسی– تئوری

 

اخیراً خبر برگزاری دو جلسه هنگام معرفی دو کتاب در “کلمه” انتشار یافته است. عنوان یک کتاب “بازگشت از بهشتی، بازگشت به بهشتی” است. آیت الله محمد سروش محلاتی، استاد حوزه و دانشگاه نویسنده کتاب است. او اکنون مجموعه‏ی مقاله‏های نگاشته‏ی خود را به صورت کتاب ارایه داده است.
کتاب دیگر که با عنوان “شریعتی، امروز و آینده ما” توسط «کمیته یادمان چهلمین سالگرد درگذشت دکتر شریعتی» انتشار یافته است.
متاسفانه تاکنون امکان مطالعه دو اثر را نداشته ام. لذا ابرازنظری همه جانبه درباره مضمون آن ها ممکن نیست. آنچه که وظیفه ی این سطور است، بازتاب مواضعی استکه شناخت آن ها برای مبارزه ی امروز طبقه کارگر پراهمیت بوده و موضوع بحث ها را در نوشتار های اخیر نیز تشکیل می دهد. شناخت مواضعی که به طور طبیعی متحد مواضع دمکراتیک و ملی توده ای ها است برای برپایی اتحادهای اجتماعی.
در سطور زیر برخی از مواضعی که توسط سخنرانان متفاوت در جلسه ها مطرح شده است، بازتاب داده می شود:
١– دفاع از مالکیت عمومی– دمکراتیک– اصل ۴۴ قانون اساسی
موضع دفاع از مالکیت عمومی- دمکراتیک مردم میهن ما که دستاورد بزرگ انقلاب بهمن ۵٧ است و در اصل ۴۴ قانون اساسی تثبیت شده، تنها هدف حزب تودهایران، حزب طبقه کارگر ایران در مبارزه امروز نیست، بلکه بسیاری از مبارزان مسلمان و میهن دوست نیز دارایچنین موضعی هستند.
آن ها نیز نقص غیرقانونی اصل ۴۴ قانون اساسیِ مرحله ملی- دموکراتیک فرازمندی جامعه ایرانی را نمی پذیرند. “حکم حکومتی” رهبر را غیرقانونی می دانند، زیرا اصلهای قانون اساسی تنها با همه پرسی از مردم قابل تغییر است.
علیرضا بهشتی (مسئول بنیاد حفظ و نشر آثار آیت الله بهشتی): «نمی گویم قانون اساسی اولیه خللی ندارد. ولی وقتی به بازنگری می رسیم، می بینیم که با عنوان تفسیر،عملاً در مواد قانون اساسی تغییر صورت می گیرد و جالب اینکه هیچ استدلالی برای این تغییرات بیان نمی شود. این تغییر باید یک روند قانونی طی می کرد.
نباید ذیل تفسیر، عملاً ماده قانونی را ١٨٠ درجه برگردانیم. … تغییر باید در فرآیند قانونی شکل بگیرد.
به عنوان تفسیر، اصل ۴۴ را کاملاً عکس می کنیم که نه به مجلس خبرگان می رود و نه در رسانه ها و افکار عمومی طرح می شود و نه به رفراندوم گذاشته می شود. اینمی تواند یک روند خطرناک را پایه گذاری کند»!
پیامدِ «روند خطرناک»، برقراری سلطه دیکتاتوری است. «روند خطرناک»ی که شکل داعش گونه ی حاکمیت طبقات حاکماست به منظور اِعمال اقتصاد سیاسی دیکته شده توسط ارگان های مالی امپریالیستی به مردم میهن ما که به برنامه رسمی دولت های ایرانِ جمهوری اسلامی بدل شده است!
شناخت «روند خطرناک»، شناخت وحدت مضمونی، ساختاری و کارکردی (فونکسیونال) حاکم در نظام سرمایه داری است که در مقاله ی “دفاع از مالکیت عمومی-دمکراتیک، دفاع از منافع ملی مردم” توضیح داده شد. بازتاب این وحدت در بیان یک مبارز میهن دوست مذهبی در انطباق است با نظر سیاسی- تئوریک توده ای ها!
٢– «استقلال، آزادی و عدالت معنایی دارد»!
در ارتباط با وحدت مساله ی ملی، حفظ استقلال اقتصادی- سیاسی، آزادی و عدالت اجتماعی نیز هم سویی نظر وجود دارد. در این سویه از مساله، ما با “وحدت مضمونی”ای روبرو هستیم که ریشه ی آن از درون یک پارچگی نظمِ «دستگاه- سیستم» حاکم بر مرحله ملی- دموکراتیک انقلاب سیرآب می شود! از این رو عجیب نیست که هر اندیشمند پایبند به منافع زحمتکشان، پایبند به «مبانی مهم انسان شناسی مطرح آن دوره [پس از پیروزی انقلاب]» در بررسی خود به نتیجه گیری مشابه برسد.
علیرضا بهشتی که ظاهراً به تعهد مبارزان مسلمان در برابر «دست های پینه بسته ی کارگران» می اندیشد و آن را با زخم های ناشی از احکام جابرانه ی نظامِ اقتصادی کنونی مقایسه می کند که با عنوان “اقتصاد سیاسی اسلامی”، انسان را به موضوع “اجاره” روزانه و ساعتی انسان دیگر در نظام سرمایه داری وابسته به اقتصادامپریالیستی بدل کرده است و انسان را “چیز”ی تهی از احساس و عاطفه و روح و وجدان و حق برخورداری از آزادی و عدالت اجتماعی می داند و می خواهد، تا نیروی کار او را مورد تجاوز استثمارگرانه قرار دهد؛ اندیشه ی که به نظامی می نگرد که به حقوق انسان زحمتکشی که از همه ی دستاوردهای انقلاب بهمن خود محروم گشته وهر روز قانونِ کار مدافع او به مثله گاه “مجلس اسلامی” کشانده می شود، هنگامی که این اندیشه انسان دوستانه به انحراف انقلاب بزرگ مردم میهن ما فکر می کند و«مطالبه ملی ایران در طول تاریخ» را در برابر واقعیت دردناک شرایط حاکم قرار می دهد، به طور طبیعی به این نتیجه گیری نایل می شود که بگوید: «در طول نهضت[تاریخی] قرار بوده از طریق استقلال، آزادی و عدالت اجتماعی به پیشرفت برسیم. استقلال، آزادی و عدالت اجتماعی معنایی دارد. محدودیت های الان اصول بنیادینشهروندی را به مخاطره می اندازد. ما نمی توانیم به گوییم، همان راهی را می رویم که بزرگان انقلاب رفتند»!
٣– ضرورت طرح برنامه اقتصاد ملی
وحدت سه مقوله ذکر شده در نظر علیرضا بهشتی، وحدت مضمونی- کیفیتی روند فرازمندی جامعه را در مرحله ملی- دمکراتیک انقلاب تداعی می کند که حزب توده ایرانآن را در ششمین کنگره ی خود به تصویب رسانده است.
آن هنگام که بهشتی خواستار فعالیت احزاب سیاسی- طبقاتی در جامعه می شود، در واقع انحراف انقلاب را از اهداف دموکراتیک و ملی آن مورد خطاب و شماتت قرار میدهد. او پایمال ساختن بندهای ترقی خواهانه اصل ٢۶ قانون اساسی و حقوق کلیه مردمان سرزمین ایران، پایمال ساختن حقوق خلق های سرزمین تاریخیِ ایران را در خاطرزنده می کند و مخالفت با نقض آزادی های فردی و اجتماعی و حقوق قانونی شهروند ایرانی را بیان می دارد.
فرشاد مومنی، «رئیس موسسه ی دین و اقتصاد» این انحراف را «خطای استراتژیک نظام جمهوری اسلامی» ارزیابی می کند و اضافه می کند: «اوضاع کنونی ایرانهزینه ای است که بابت این خطای استراتژیک نظام جمهوری اسلامی در حال پرداخت است».
حجت الاسلام رحیم نوبهار، “استاد حقوق دانشگاه شهید بهشتی”، «فرصت ٢٠ روزه» را برای برنامه ریزی که دولت روحانی به آن قناعت کرده، «شوخی و خنده بازار»می نامد. او سخن، انتظار و خواستِ «مردم» را مطرح می سازد: «در ایام انتخابات مردم کوچه و بازار هم می گفتند، “برنامه ارائه دهید” … اما در ساختارهای موجودکسی نمی تواند برنامه بنویسد.»
بر سر این نکته توافق است که بازگشت به اهداف انقلاب به منظور به ثمر و سرانجام رساندن انقلاب بزرگ بهمن ۵٧ مردم میهن ما، نیاز به تحق بخشیدن بهاقتصاد– سیاسی” انقلاب دارد که در اصل های اقتصادی قانون اساسی تثبیت شده است. به این منظور باید برنامه اقتصاد ملیِمتکی بر اقتصاد سیاسی مرحله ملی- دموکراتیک انقلاب به مثابه پاسخ به خواست مردم که می گویند «برنامه ارائه دهید» از طرف مبارزان تنظیم و مطرح گردد.
رحیم نوبهار ناتوانیِ «ساختارهای موجود» را برای ارایه برنامه قابل شناخت می سازد. او نبود «فضای نقادی در جامعه …» را به عنوان علت ناتوانی این وضع برجسته می سازد. ناتوانایی که ناشی از نقض بندهای عمده ی اصل ٢۶ قانون اساسی است که با ممنوعیت فعالیت آزاد احزاب سیاسی- صنفی و حق ابراز نظر و بیان مردم همراه است. نوبهار می پرسد، «چرا ما احزابی نداریم که در مورد مسائل مختلف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و مسائل مختلف سال ها برنامه ریزی کنند؟»
تقی رحمانی نیز در جلسه ی یادبود شریعتی و معرفی کتاب پیش گفته، نیاز به «نقشه راه عملی برای عدالت» را برجسته می سازد. او به «توسعه متوازن» که زنده یادمهندس عزت الله سحابی طرح کرده است، اشاره می کند که «سمت عدالت طلبانه دارد و محصول تلفیق عدالت و هم تجربه مدیریتی است.» او با اشاره به وظیفه ی«روشنفکران ایرانی» خاطرنشان می سازد که «غرب برای جامعه نفتی [وابسته به فروش نفت] هیچ مدل اجرائی ندارد …».
۴– ایدئولوژی ضد کمونیستی– ضد توده ای به سود کیست؟
همان طور که اشاره شد، وظیفه سطور کنونی بررسی نقادانه ی دو کتاب همان قدر نیست که اشاره به کمبودهایی که در سخن این یا آن فرد به نظر می رسد. تنها مایلم برایطرح زمینه بحث دو اندیشه را که توسط مرتضی کاضمیان، «روزنامه نگار و فعال ملی- مذهبی» مطرح می شود، در این سطور بازتاب دهم.
کاضمیان بدون ارایه نقل قولی مشخص از شریعتی، می نویسد: «او [شریعتی] پیروزی قبل از خودآگاهی را آغاز فاجعه می دانست و همه انقلاب هایزودرس را به صراحت نفی می کرد. او ترجیح می داد که چند نسل کار کنند و بعد به نتیجه برسند. و به تصریح خودش: کسانی که به سرعت به نتیجه رسیده اند، بعد،امتیاز قبل از انقلابشان را هم از دست دادن»!
به نظر کاضمیان در «جمع بندی» پایان سخنش: «تا اطلاع ثانوی، تاکیدهای شریعتی بر آزادی (رهایی از استبداد، و گذار به دموکراسی) و برابری (تحقق عدالت به مثابه انصاف [و نه حق؟]) و نیز نواندیشی و اصلاح دینی، همچنان موضوعیت دارد و برای تعقیب توسط سوسیال دموکرات های نوگرا، واجد اهمیت خواهد بود»!
همان طور که اشاره شد، نبود نقل قول مستند و نبود تعریف از «انقلاب زودرس» و یا “انقلاب به موقع” و امثال آن در سخنان «روزنامه نگار و فعال ملی- مذهبی»، امکانارزیابی همه جانبه را از نظر ابرازشده توسط او ایجاد نمی کند. به سخنی دیگر، نمی توان به این پرسش پاسخ داد که آیا میان برداشت کاضمیان از نظر شریعتی، و نظرمشخص شریعتی تفاوتی وجود دارد یا خیر؟ دیرتر و به طور مجزا باید نکته های طرح شده مورد بررسی قرار گیرند.
اما می توان در این سطور این پرسش را مطرح ساخت که “محک زودرس بودن انقلاب چیست؟
اگر انقلاب به معنای حل بنیادی تضادهای لحظه تاریخی در ایران است – یعنی حذف دیکتاتوری، برقراری عدالت اجتماعی و حفظ حاکمیت و استقلال ملی -، محک«زودرس» و یا “رسیده و به موقع” بودن تضادها چیست؟ آیا به نظر کاضمیان و «سوسیال دمکرات های نوگرا»ی مورد خطاب او، زمان حل این تضادهاهنوز در ایران فرا نرسیده است؟
اگر باید محک زودرس بودن انقلاب را شکست آن بپنداریم، که به نظر می رسد با طرح «از دست دادن امتیاز قبل از انقلاب» چنین برداشتی مورد نظر کاضمیان است، آنوقت وظیفه ی بررسی مشخص علل شکست انقلاب نفی نمی شود؟
آیا با مقوله ی گویا «زودرس بودن انقلاب»، وظیفه درک شرایطی که به شکست انقلاب انجامید حل و فصل می شود؟ آیا آموزش از شکست را باید به این تـز بیدست و پا محدود ساخت؟ آیا چنین حل و فصلی، حل و فصلی ساده گرانه و در سطح غلطیدن در امر پراهمیت شناخت و درک علل شکست انقلاب نیست؟ که باید از آنآموخت؟
انقلاب بزرگ بهمن ۵٧ مردم میهن ما شکست خورد؛ رای اکثریت قریب به اتفاق مردم در همه پرسی برای قانون اساسی و دستاوردهای ترقی خواهانه و آزادی خواهانه آنبر باد رفت، زیرا، آن طور که حزب توده ایران نشان داده است، نتوانست به مرحله تغییرات اقتصادی– اجتماعی تعمیق یابد! آیا می توانجستجوی علل این شکست تاریخی را با تـز گویا «زودرس» بودن انقلاب بهمن زائد دانست؟
باید امیدوار بود که مرتضی کاظمیان که «میان سوسیالیسم مورد تائید شریعتی و سوسیالیسم ماتریالیستی فاصله گذاری» می کند، چنین مواضعی را با ارایه نقل قول مشخص از شریعتی مطرح ساخته و امکان بحث و گفتگویی سازنده را در این باره بگشاید.
بیان این که شریعتی «نگاه معنوی و تاکیدهای اخلاقی» را که کاضمیان «نواندیشی دینی» می نامد، به عنوان نشان فاصله گذاری با اندیشه مارکسیستی- توده ای و «فاصلهگذاری … با سوسیالیسم ماتریالیستی» ارزیابی می کند، می توان تنها هنگامی پذیرفت، هنگامی که اول- نشان داده شود و با نقل قول مشخص به اثبات رسانده شود که «نگاهمعنوی و تاکیدهای اخلاقی» علیه تاریک اندیشی مذهب ارتجاعی طرح نشده و مخاطب آن اندیشه ی مارکسیست- لنینیستی است؛ دوم- بتوان نبود «نگاه معنوی و تاکیدهای اخلاقی» را در «سوسیالیسم ماتریالیستی» به اثبات رساند.
تا هنگام طرح مشخص این نکته ها از طرف مرتضی کاضمیان و همفکرانش، باید مواضع او را گرفتار بودن در ایدئولوژی ضد کمونیستی- ضد توده ای ارزیابی نمود!

 

نشانی اینترنتی این مقاله: https://tudehiha.org/fa/3935

2 Comments

  1. mohsen

    فرهاد عزیز توجه شمارا به مقاله”نتیجه انتخابات ۹۶:پیشروی سرمایه داری نئولیبرال ۸ خرداد” نامه مردم جلب میکنم همانطور که عرض کردم پس از پیروزی روحانی سرمایه نئولیبرال وطنی(وابسته)دست بالا پیدا کرده وبه دشمن اصلی مردم بدل شده است این اصلاح طلب های حکومتی نافشان را با سرمایه خونخوار مالی بسته اند واز چرک وکثافت امپریالیسم تعذیه میکنند وخاک به چشم زحمت کشان می پاشند وضربه گیر داعش های وطنی هستند و متحد طبیعی ما نیستند….پاینده باشی بدرود

  2. aby

    سلام
    باکسب اجازه از رفیق کبیر فرهاد عزیز ؛ محسن جان متاسفانه قشر عظیمی از خرده بورژوازی شهری به شدت تحت تاثیر اصلاح طلبان قرار دارند وخواسته هایشان بسیار رادیکال تر از رهبران اصلاح طلب می باشد و این نکته ای بسیار مهم است که می تواند در آینده باعث انشقاق آنها شده ویا حتی باعث ظهور رهبرانی انقلابی در بین آنها گردد ؛ لذا در برخورد با این جریان می بایست جانب احتیاط رعایت گردد. روشنگری وجهت دادن به خواست های برحق مردم که خواستار یک زندگی انسانی بر اساس عدالت اجتماعی ورعایت حقوق شهروندی می باشند ؛ از وظایف طبقه کارگر و روشنفکران چپ است. پاینده باشید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *