آیا زمان قیام سبز فرا رسیده است؟

شواهد نشان می‌دهد که سیستم سرمایه داری موجود در سراسر جهان در حل بحران‌های زیست‌محیطی عمیقاً شکست خورده‌اند. با وجود دهه‌ها هشدار علمی، کنفرانس‌های بین‌المللی و فعالیت‌های زیست‌محیطی — از نوع معتدل تا حتی رادیکال — انتشار گازهای گلخانه‌ای و نابودی تنوع زیستی همچنان با سرعتی هشداردهنده در حال افزایش است.

این شکست تصادفی نیست؛ ساختارهای قدرت موجود، که اغلب تحت تأثیر منافع سوخت‌های فسیلی و مدل رشد اقتصادی بی‌پایان قرار دارند، به‌طور سیستماتیک مانع از وقوع تغییرات اساسی می‌شوند. آنها «قرارداد اجتماعی» را که بر مبنای آن موظف به حفاظت از رفاه و امنیت مردم هستند، نقض کرده‌اند.

ایدهٔ قیام مردمی به‌عنوان آخرین چاره ریشه در سنت‌های فکری اصیل دارد: فیلسوفان عصر روشنگری مانند جان لاک استدلال کردند که وقتی حکومت‌ها به‌طور سیستماتیک از حفاظت از زندگی، آزادی و دارایی شهروندان خودداری کنند، مردم حق دارند — و حتی وظیفه دارند — حاکمان را برکنار کرده و نظام جدیدی برقرار سازند. این اصل در اسناد بنیانی مانند اعلامیهٔ استقلال آمریکا و اعلامیهٔ حقوق بشر و شهروند فرانسه بازتاب یافته است.

امروز، با توجه به مقیاس تهدید وجودی ناشی از فروپاشی اقلیم و بوم‌شناسی، این استدلال از همیشه مرتبط ‌تر است. برای همین، جنبش سبز باید آن را درک کند و ترس خود را از شورش کنار بگذارد. تخطی حکومت‌ها از وظیفهٔ اصلی خود برای تضمین شرایط بقا، مثالی بارز از نقض قرارداد اجتماعی است. بنابراین درخواست برای یک قیام مردمی غیرخشونت‌آمیز جهت تحمیل تغییر، نه یک خیال‌پردازی رادیکال، بلکه پاسخی ضروری و مبتنی بر اصول به یک وضعیت اضطراری جهانی است.




مقایسه‌ای دستمزد و قیمت برنج در ایران (بر اساس داده‌های اول آبان ۱۴۰۴)

 وضعیت قیمت جهانی و داخلی برنج

قیمت جهانی برنج: ۱۰.۲۶ دلار به ازای هر کیلو (در بازارهای جهانی).
با نرخ ارز آزاد حدود ۶۵,۰۰۰ تومان برای هر دلار (میانگین مهر ۱۴۰۴)،
قیمت جهانی هر کیلو برنج حدود ۶۶۷,۰۰۰ تومان می‌شود.
 بنابراین، برنج ایرانی با قیمت ۳۳۰ تا ۳۶۰ هزار تومان در داخل ارزان‌تر از نرخ جهانی است — اما نکته مهم در اینجا قدرت خرید مردم است، نه فقط قیمت اسمی.

برنج هندی: حدود ۱۰۰ هزار تومان در هر کیلو، که سه برابر ارزان‌تر از نوع ایرانی است و همین باعث گرایش طبقات پایین‌تر به مصرف آن شده است.

 وضعیت حداقل حقوق کارگران در ایران

در مهر و آبان ۱۴۰۴، حداقل حقوق مصوب کارگران (با احتساب مزایا و پایه سنوات) حدود ۸ میلیون تومان در ماه است.
اگر هزینه مسکن و خوراک را در نظر بگیریم، بیش از نیمی از این مبلغ فقط صرف اجاره و انرژی می‌شود.

با وجود کاهش قیمت جهانی برنج (۱۰٪ طی یک ماه گذشته)، بازار داخلی ایران نه‌تنها کاهش نشان نداده بلکه افزایش “آرام اما سنگین” را تجربه کرده است.
این شکاف نشان‌دهنده‌ی وجود تورم ساختاری ناشی از ناکارآمدی سیاست‌های پولی و انحصار در زنجیره تأمین است.

گزارش‌ها نشان می‌دهد چند شرکت بزرگ و شبه‌دولتی بازار برنج را در قبضه دارند.این انحصار باعث می‌شود که کاهش جهانی قیمت‌ها به مصرف‌کننده منتقل نشود.دولت نیز به جای تنظیم بازار واقعی، اغلب رانت ارزی و امتیازات وارداتی را به گروه‌های خاص می‌دهد.

در چارچوب نئولیبرالی، دولت به جای حمایت از تولیدکننده و مصرف‌کننده واقعی، خود را کنار می‌کشد و میدان را به «بازار» می‌سپارد؛ بازاری که در ایران لگام گسیخته و وحشی و پر از محتکران است.




ناصر تقوایی؛ صدای میهن‌پرستی و آزاداندیشی و خالق نمادهای ضداستعماری به خاموشی گرایید 

–

ناصر تقوایی، کارگردان برجسته سینمای ایران، در تاریخ ۲۲ مهر ۱۴۰۴ برابر با ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ در سن ۸۱ سالگی در تهران درگذشت.

تقوایی با خلق آثاری ماندگار، نقش بی‌بدیلی در سینما و فرهنگ ایران ایفا کرد. دو اثر شاخص او، «دلیران تنگستان» و سریال «دایی جان ناپلئون»، فراتر از ارزش‌های هنری، به نمادهایی قدرتمند در تقویت روحیه ضدامپریالیستی، به‌ویژه ضد انگلیسی، تبدیل شدند.

«دلیران تنگستان» با روایت مبارزات رئیس‌علی دلواری و مردم جنوب در برابر اشغالگران انگلیسی، روحیه ایستادگی و میهن‌پرستی را در کالبد جامعه دمید. این فیلم به مردم کوچه و بازار یادآوری کرد که تاریخ ایران مملو از مقاومت در برابر زورگویان جهانی است.

«دایی جان ناپلئون» نیز با طنزی عمیق و هوشمندانه، به تحلیل «روحیه استعماری» و خودباختگی در برابر غرب پرداخت. این اثر با نشان دادن پوچی و خیال‌پردازی‌های شخصیت‌هایی که انگلیس را ابرقدرتی همه‌کاره می‌دانستند، ضربه کاری به این ذهنیت وارونه وارد کرد. او گفت: «اگر دایی‌جان ناپلئون را برای یک کار تلویزیونی انتخاب کردم، به این جهت بود که این قصه ظرفیت زیادی برای ارتباط برقرار کردن با توده وسیعی از مردم را داشت.»

فراتر از این نقش میهنی، تقوایی نماد آزادمنشی و مبارزه با سانسور بود. او هنرمندی بود که در دو دوره سخت، هم با دستگاه سانسور شاه و پس از آن با سانسور “شیخ” درگیر بود و حاضر نشد آزادی بیان و اندیشه خود را قربانی کند. این مقاومت باعث شد ساخت بسیاری از پروژه‌هایش متوقف شود یا با محدودیت‌های فراوان مواجه گردد، اما او هرگز از اصول هنری و انسانیش کوتاه نیامد.

مرگ ناصر تقوایی نه تنها پایان زندگی یکی از بزرگترین سینماگران ایران، که خاموشی چراغی از آزاداندیشی و میهن‌پرستی در عرصه فرهنگ و هنر است.

یاد و آثارش گرامی و جاودان باد.




چین و ریتم متناوب نوسازی

–

در حالی که حزب کمونیست چین چهارمین نشست کمیته مرکزی بیستم خود را برگزار می‌کند، محور گفت‌وگوها پیش‌نویس برنامه پنج‌ساله پانزدهم (۲۰۲۶–۲۰۳۰) است؛ مرحله‌ای تازه در مسیر مدرن‌سازی سوسیالیستی که تحت رهبری شی جین‌پینگ با دقت و چشم‌اندازی بلندمدت هدایت می‌شود.

برنامه‌های پنج‌ساله چین ابزاری کلیدی برای اداره کشور به شمار می‌روند؛ طرح‌هایی که چون مترونومی منظم، حرکت توسعه را تنظیم می‌کنند. برنامه چهاردهم (۲۰۲۱–۲۰۲۵) تاکنون دستاوردهایی تاریخی داشته است: رشد اقتصادی بیش از ۳۵ تریلیون یوان – معادل تولید ناخالص داخلی آلمان در سال ۲۰۲۴ – و صعود چین به میان ده کشور برتر نوآوری جهان، همراه با بزرگ‌ترین سامانه انرژی تجدیدپذیر در جهان.

اکنون، برنامه پانزدهم قرار است مسیر پیشرفت تا نیمه قرن را هموار کند. تمرکز آن بر «نیروهای مولد نو با کیفیت بالا» و توسعه هوش مصنوعی است؛ حوزه‌ای که شی شخصاً در بازدیدهای متعدد، از جمله از مراکز مدل‌سازی بزرگ در شانگهای، بر اهمیت آن تأکید کرده است. او می‌گوید: «اشتباه در برنامه‌ریزی بزرگ‌ترین اتلاف است، و بی‌ثباتی در اجرای آن، بزرگ‌ترین تابو.»

وی همچنین بر مشارکت مردم در سیاست‌گذاری تأکید دارد. در فرآیند تدوین برنامه پانزدهم، بیش از ۳٫۱ میلیون پیشنهاد عمومی جمع‌آوری شده و همه به‌طور رسمی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. این رویکرد، ادامه همان سنتی است که شی در دهه ۸۰ در شیامن پایه‌گذاری کرد—مشورت گسترده با مردم و نخبگان برای طراحی مسیر توسعه.

چین امروز، الگویی از پیوند میان رهبری قوی، برنامه‌ریزی دقیق و اجرای منسجم ارائه می‌دهد؛ الگویی که ثبات، پیش‌بینی‌پذیری و رشد پایدار را توأمان محقق کرده است. همان‌گونه که تحلیل‌گران می‌گویند، در جهانی که سیاست‌گذارانش گرفتار تصمیم‌های زودگذرند، چین با تفکر بلندمدت خود، تصویری متفاوت از آینده ارائه می‌کند.




شی جین‌پینگ ، تجربه رهبری پروژه های بزرگ و هنر برنامه‌ریزی بلندمدت

–

در سال ۱۹۸۵، شهر بندری شیامن در شرق چین در آستانه تغییری بزرگ قرار داشت. شهری که تازه عنوان منطقه ویژه اقتصادی گرفته بود، اما هنوز بندری کوچک و محدود با دو جرثقیل کهنه به شمار می‌رفت. در آن دوران که بسیاری از مشاوران از تقلید مدل سنگاپور یا عقب‌نشینی از اصلاحات سخن می‌گفتند، معاون جوان شهردار، شی جین‌پینگ ۳۲ ساله، مسیر دیگری را برگزید: دوری از راه‌حل‌های کوتاه‌مدت و طراحی نقشه‌ای برای آینده‌ای نسل‌ساز. او به جای برنامه‌ای موقتی، طرحی ۱۵ ساله تا سال ۲۰۰۰ میلادی تدوین کرد که بعدها با عنوان «استراتژی توسعه اقتصادی و اجتماعی شیامن ۲۰۰۰-۱۹۸۵» شناخته شد.

در آن سند، پیش‌بینی شده بود که مرکز ثقل اقتصاد جهانی از اقیانوس اطلس به اقیانوس آرام منتقل خواهد شد و شیامن با بندر عمیق خود می‌تواند حلقه ارتباطی چین با اقتصاد در حال رشد آسیا-اقیانوسیه شود. در آن زمان، چنین دوراندیشی‌ای جسورانه به نظر می‌رسید؛ اما امروز، با بیش از ۱۸۰ مسیر کشتیرانی به ۵۱ کشور و جابه‌جایی بیش از ۱۰ میلیون کانتینر در سال، شیامن به نمادی از تحقق برنامه‌ای دوربرد تبدیل شده است.

این تجربه، نخستین نشانه از درک ویژه شی جین‌پینگ از مفهوم زمان بود؛ نگاهی که سیاست را محدود به چرخه‌های انتخاباتی نمی‌بیند، بلکه در مقیاس قرن‌ها و هزاره‌ها می‌اندیشد. او معتقد است که «برنامه‌ریزی کوتاه‌مدت موجب سردرگمی و از دست رفتن جهت می‌شود.»

امروز، فلسفه همان دوران در مقیاسی ملی پیاده می‌شود؛ از تدوین نقشه‌های توسعه پنج‌ساله گرفته تا ساخت تمدن سوسیالیستی مدرن. شی جین‌پینگ این الگوی تفکر استراتژیک را با تأکید بر آینده‌نگری، نگاه سیستمی و اجرای کامل دنبال می‌کند—مدلی که اکنون به یکی از عناصر بنیادین حکمرانی در چین تبدیل شده است.




نظام مالی جهانی کهنه و نیاز به اصلاح

–

UNCTAD در گزارش تازه خود هشدار می‌دهد که ساختار مالی بین‌المللی فعلی، دیگر پاسخ‌گوی نیازهای واقعی جهان درحال‌توسعه نیست. این نهاد پیشنهاد می‌کند نظام مالی جدیدی شکل گیرد که بر پایه عدالت، شفافیت، پایداری و توسعه انسانی بنا شود، نه صرفاً بر سودآوری بانک‌ها و سرمایه‌داران بزرگ.

طبق برآوردها، کشورهای درحال‌توسعه سالانه به بیش از ۴ هزار میلیارد دلار برای توسعه اقتصادی و ۱۱۰۰ میلیارد دلار برای مقابله با بحران اقلیمی نیاز دارند. اما جریان مالی جهانی در دهه‌های اخیر عمدتاً از جنوب به شمال بوده است؛ یعنی سرمایه‌ها، از طریق بازپرداخت بدهی‌ها، خروج سود شرکت‌های چندملیتی و هزینه‌های بهره سنگین از کشورهای فقیر به ثروتمند منتقل شده‌اند.

UNCTAD پنج اولویت اصلی برای اصلاح نظام مالی جهانی مطرح می‌کند: افزایش حجم سرمایه وام‌دهی، تمدید دوره بازپرداخت، کاهش هزینه وام‌ها، ایجاد شبکه ایمنی مالی و تمرکز بر سرمایه‌گذاری در توسعه پایدار و سبز. در حال حاضر، برخی کشورهای فقیر تا دوازده برابر کشورهای ثروتمند هزینه مالی می‌پردازند.

گزارش از ضرورت همکاری بین‌المللی برای مهار پول‌شویی، فرار مالیاتی و فساد سخن می‌گوید؛ تنها در قاره آفریقا، سالانه حدود ۸۹ میلیارد دلار از این مسیر از دست می‌رود و مانع سرمایه‌گذاری در آموزش، سلامت و زیرساخت می‌شود.

UNCTAD پنج روند را معرفی می‌کند که جهان امروز را دگرگون می‌سازند: ظهور جهان چندقطبی، جهش فناوری‌های نو از جمله هوش مصنوعی، بحران‌های زیست‌محیطی، تغییر ساختار جمعیتی و گسترش بی‌وقفه شهرنشینی.

این نهاد یادآور می‌شود که توسعه صرفاً به معنای رشد تولید ناخالص داخلی نیست، بلکه باید بر رفاه انسان، برابری جنسیتی و سلامت سیاره تمرکز یابد. جهان برای رسیدن به آینده‌ای عادلانه و پایدار، به نظامی مالی و اخلاقی تازه نیاز دارد — نظامی که انسان، عدالت و زمین را در مرکز تصمیم‌گیری‌های اقتصادی قرار دهد.

در این شرایط، موفقیت برنامه ضداستعماری بریکس در ایجاد جهانی چندقطبی بیش از پیش برجسته می‌شود.




جهان در مسیر نادرست توسعه پایدار

–

گزارش تازه سازمان تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD) تصویری نگران‌کننده از وضعیت کنونی جهان ترسیم می‌کند. طبق این گزارش، بشریت نه‌تنها از اهداف توسعه پایدار ۲۰۳۰ دور مانده، بلکه نابرابری، بی‌اعتمادی و بی‌ثباتی اقتصادی نیز به‌طور بی‌سابقه‌ای افزایش یافته است.

UNCTAD تأکید می‌کند که پیامدهای همه‌گیری کووید-۱۹، تحولات ژئوپولیتیکی، تغییرات اقلیمی، بحران انرژی و انقلاب فناوری‌های نو، همگی دستیابی به ۱۷ هدف توسعه پایدار را با تهدید جدی روبه‌رو کرده‌اند. آمارها نشان می‌دهد که در پنجاه سال گذشته، ۶۹٪ از قربانیان فجایع اقلیمی در فقیرترین کشورهای جهان ، جایی که ظرفیت سازگاری با بحران‌ها پایین است جان باخته‌اند.

بر اساس این ارزیابی، تنها ۱۷٪ از اهداف تعیین‌شده تا سال ۲۰۳۰ تحقق خواهند یافت. نرخ بهره بالا، تورم جهانی، جنگ‌ها و تمرکز بی‌سابقه ثروت در دستان اقلیت کوچک، مانع پیشرفت عدالت اقتصادی شده‌اند. نیمی از مردم کره زمین هنوز تنها هفت درصد از درآمد جهانی را در اختیار دارند؛ در حالی که ده درصد ثروتمندترین افراد، ۴۸ درصد از تولید ناخالص داخلی آمریکا را در دست دارند.

بسیاری از کشورهای آفریقایی و درحال‌توسعه همچنان به صادرات مواد خام وابسته‌اند و این وابستگی تاریخی، اقتصاد آنان را آسیب‌پذیر و کم‌درآمد نگه می‌دارد. فقط شرق و جنوب شرق آسیا با کشورهایی چون چین، هند و اندونزی توانسته‌اند ساختار تولیدی خود را متنوع و دانش‌بنیان کنند.

وابستگی بیش از حد به صادرات مواد اولیه موجب شده دو‌سوم کشورهای درحال‌توسعه نتوانند به سوی صنعتی‌شدن واقعی حرکت کنند. این وضعیت نه‌تنها مانع رشد پایدار و ایجاد اشتغال مولد است، بلکه در شرایط بحران‌های جهانی، مردم این کشورها را در برابر نوسانات قیمت و بی‌ثباتی اقتصادی بی‌دفاع می‌گذارد.

جمهوری اسلامی در طول نزدیک به پنجاه سال، با وجود درآمدهای کلان حاصل از فروش نفت و گاز، فرصت تاریخی و استثنایی برای صنعتی‌سازی کشور را از دست داد.




پیشتازی کوانتومی: رایانه کوانتومی چینی آماده بهره‌برداری تجاری شد

–

در تحولی چشمگیر، یک رایانه کوانتومی ابررسانای چینی، مشابه مدل «Zuchongzhi 3.0»، برای استفاده تجاری آماده شده است. این گامی مهم در مسیر کاربردی‌سازی عملی محاسبات کوانتومی به شمار می‌رود.

این دستگاه پیشرفته حاصل همکاری «چاینا تلکام کوانتوم گروپ» و «کوانتوم‌سی‌تک» است که در شهر هفئی واقع شده‌اند. این سامانه از تراشه‌هایی هم‌خانواده با «Zuchongzhi 3.0» بهره می‌برد و مجهز به ۱۰۵ کیوبیت قابل خواندن و ۱۸۲ اتصال‌دهنده است. سرعت این رایانه در پردازش وظایف نمونه‌برداری کوانتومی، یک کوادریلیون (هزار تریلیون) برابر سریع‌تر از ابررایانه‌های معمولی عنوان شده است.

محاسبات کوانتومی به عنوان فناوری کلیدی نسل بعدی انقلاب اطلاعاتی شناخته می‌شود. برتری کوانتومی به نقطه‌ای اشاره دارد که در آن رایانه‌های کوانتومی در حل وظایف خاص، از پیشرفته‌ترین ابررایانه‌های کلاسیک پیشی می‌گیرند.

«ژانگ شین‌فان»، پژوهشگر ارشد در چاینا تلکام کوانتوم گروپ، اعلام کرد این رایانه کوانتومی که از «قدرتمندترین برتری محاسباتی» برخوردار است، به پلتفرم ابری کوانتومی «Tianyan» متصل خواهد شد تا در دسترس کاربران سراسر جهان قرار گیرد.

این پلتفرم از زمان راه‌اندازی در نوامبر ۲۰۲۳، بیش از ۳۷ میلیون بازدید از کاربران بیش از ۶۰ کشور داشته و تعداد وظایف آزمایشی در آن از مرز ۲ میلیون گذشته است.

این دستاورد، عزم جدی چین برای پیشتازی در عرصه فناوری‌های آینده را به نمایش می‌گذارد.