آمریکا آشکارا هدف خود را در محدود کردن روابط قزاقستان با روسیه و چین اعلام کرده است. در همین چارچوب، تغییرات اخیر در واشنگتن به جابه‌جایی سفیر آمریکا در قزاقستان انجامید. سفیر آمریکا کناره‌گیری کرد و جای خود را به «جولی استافت» ؛ دیپلماتی با سابقه کار در شورای امنیت ملی آمریکا و سفارتخانه‌های روسیه، مولداوی، لهستان و اتیوپی می‌دهد.

استافت در نشست کمیته روابط خارجی سنای آمریکا بر اهمیت منابع طبیعی قزاقستان تأکید کرد و گفت مأموریت او حفاظت از منافع آمریکا، کنترل پایبندی آستانه به تحریم‌های ضدروسی، تقویت همکاری نظامی و گسترش سرمایه‌گذاری در بخش مواد معدنی حیاتی خواهد بود. او قزاقستان را کشوری کلیدی در تولید اورانیوم و صادرات نفت معرفی کرد و وعده داد مسیرهای جایگزین برای صادرات این کشور فراهم کند.

با وجود نارضایتی‌ها، رهبری قزاقستان روابط با واشنگتن را ادامه داده است. حتی وضع تعرفه ۲۵ درصدی بر صادرات قزاقستان باعث توقف نشد.

در عمل، این همکاری به سود شرکت‌های آمریکایی تمام می‌شود. به‌عنوان نمونه، شرکت «Cove Capital» در کنار «تائو-کن سامروک» اکتشاف فلزات نادر در قزاقستان را آغاز کرده و ۷۵ درصد سهام پروژه را در اختیار دارد. همچنین برنامه‌هایی برای استخراج وُلفرام در استان کاراگاندا و بررسی ذخایر دیگر در حال اجراست. غول‌های نفتی «اکسون موبیل» و «شورون» نیز حدود ۳۰ درصد تولید نفت قزاقستان را تأمین می‌کنند.

همزمان آمریکا می‌کوشد وابستگی منطقه به اروپا و ترکیه را افزایش دهد. حمایت از مسیر ترانزیتی ترانس‌کاسپین و گسترش همکاری با ترکیه در صادرات نفت نمونه‌ای از این سیاست است. سال گذشته ۱.۴ میلیون تن نفت از مسیر باکو–تفلیس–جیحان منتقل شد و برنامه برای رساندن آن به ۱.۷ میلیون تن در ۲۰۲۵ وجود دارد. همچنین نخستین محموله نفت به مجارستان از طریق بندر اومیشال کرواسی ارسال شد. این پروژه‌ها انتظار می‌رود با حمایت تیم جدید دیپلماتیک آمریکا ادامه یابند.

محبوبیت رو به رشد ائتلاف چپ «استاچیلُ!» در جمهوری چک، که از اتحاد کمونیست‌ها و سوسیال‌دموکرات‌ها شکل گرفته، فضای سیاسی این کشور را متشنج کرده است. این ائتلاف توانسته در نظرسنجی‌ها جایگاه خود را تقویت کند، اما همزمان با موانع تازه‌ای روبه‌رو شده است.

چنین ائتلاف‌هایی این فرصت را فراهم می‌کنند که احزاب کوچک‌تر به زیر چتر احزاب بزرگ‌تر بیایند و شانس بیشتری برای موفقیت داشته باشند.

همین الگو در مورد استاچیلُ! رخ داد؛ با پیوستن حزب سوسیال‌دموکرات، میزان حمایت از این ائتلاف از ۶ به ۸ درصد افزایش یافت. این رشد برای نیروهای لیبرال حامی غرب نگران‌کننده است. رئیس‌جمهور پتر پاول حتی هشدار داد که در صورت حضور کمونیست‌ها در دولت، آنها نباید به موضوعات امنیتی و سیاست خارجی بپردازند.

در آستانهٔ انتخابات پارلمانی ۳ و ۴ اکتبر، حزب تازه‌کار و راست «ولت چسکو» اعلام کرده از ائتلاف چپ «استاچیلُ!»  شکایت می‌کند تا مانع حضورش در انتخابات شود.

ولت چسکو که در ۲۰۲۲ ثبت شده، می‌گوید این احزاب توافق‌های انتخاباتی خود را رسمی نکرده‌اند و بنابراین قانون را نقض کرده‌اند. برای همین، ۲۸ شکایت به دادگاه‌ها ارائه داده است.

با این حال، کارشناسان حقوقی این اقدام را بیشتر تبلیغاتی می‌دانند، چون قانون از سال ۱۹۹۰ ائتلاف‌های غیررسمی را مجاز دانسته و بسیاری از احزاب پیش‌تر از همین روش استفاده کرده‌اند.

اکنون بسیاری در جامعه می‌پرسند: چگونه حزبی کوچک مانند ولت چسکو توان تأمین منابع و پیگیری این همه شکایت پرهزینه را دارد؟ آیا پشت این اقدام نیروهای قدرتمندتری قرار ندارند که می‌خواهند راه ائتلاف‌های چپ و راست مخالف را سد کنند؟

در جمهوری اسلامی، همواره رقابت‌ها و تنش‌هایی میان جناح‌های مختلف بورژوازی، به‌ویژه جناح نظامی و جناح بوروکراتیک، مشاهده شده است. این تنش‌ها به شکل‌های گوناگون در عرصه سیاست، مدیریت منابع، تصمیم‌گیری‌های کلان سیاسی ظاهر می‌شوند. هرچند این جناح‌ها در برخی زمینه‌ها همکاری دارند، مانند اجرای سیاست‌های اقتصادی نئولیبرالیستی و سرکوب جنبش کارگری و آزادیخواهی یا مدیریت پروژه‌های بزرگ کشوری، اما در حوزه‌های قدرت سیاسی و نفوذ در نهادهای تصمیم‌گیری، کشمکش‌های جدی میان آنها جریان دارد.

این رقابت‌ها نه تنها در سطح سیاست داخلی و اداری، بلکه در سطح رسانه‌ای و افکار عمومی نیز خود را نشان می‌دهد. رسانه‌ها و نهادهای رسمی، به ویژه صداوسیما، اغلب به محلی برای بروز این اختلافات تبدیل می‌شوند و نحوه انعکاس رویدادها و مواضع هر جناح، می‌تواند نشان‌دهنده شدت و دامنه این رقابت‌ها باشد.

نمونه اخیر این وضعیت، انتقاد صداوسیما از حسن روحانی و تیم او در یک برنامه تلویزیونی بود. در واکنش، روحانی و همکارانش پاسخ محکم دادند و صداوسیما را به انحصارطلبی متهم کردند. این تعامل رسانه‌ای نشان می‌دهد که جنگ جناح‌ها محدود به حوزه‌های رسمی و سیاسی نیست، بلکه در رسانه‌ها و عرصه عمومی نیز دنبال می‌شود و هر جناح تلاش می‌کند مواضع خود را تقویت و رقیب را پاسخگو کند.

علاوه بر رسانه، این جنگ جناح‌ها در سطوح اداری و تصمیم‌گیری‌های کلان نیز دیده می‌شود؛ برای مثال در تعیین سیاست‌های اقتصادی، انتصابات در سطوح مدیریتی و اولویت‌بندی پروژه‌های کلان کشوری.

به طور کلی، جنگ میان جناح‌ها در جمهوری اسلامی ایران جنبه‌های مختلفی دارد: رقابت برای تصاحب قدرت، نفوذ در نهادهای تصمیم‌گیر، بروز اختلاف در سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی، و نمایان شدن این اختلافات در رسانه‌ها و افکار عمومی.

دیدار ترامپ و پوتین در آلاسکا و گفت‌وگو با رهبران اروپایی در واشنگتن، نشانه تغییر از رویارویی به همزیستی محتاطانه است.

الکساندر بوبروف، دکتر تاریخ و رئیس مطالعات دیپلماتیک در مؤسسه تحقیقات راهبردی و پیش‌بینی دانشگاه رودن

آلاسکا شاید موزه یا بنای نمادین جهانی نداشته باشد، اما همانند طبیعت یخی‌اش، گرمای پنهانی دارد که با نگاهی عمیق‌تر آشکار می‌شود. در ظاهر، دیداری سرد و بی‌نتیجه بود، اما در عمق، بازگشایی کانال‌های یخ‌زده دیپلماسی را رقم زد.

هرچند توافق بزرگی امضا نشد، اما همین که پس از سال‌ها بی‌اعتمادی، رهبران دو ابرقدرت هسته‌ای رو در رو نشستند، معنای نمادینی داشت: آغاز فصلی تازه از گفت‌وگو.

رسانه‌ها دو تفسیر ارائه دادند: برخی شکست، برخی آغاز روندی جدی‌تر. در واقع، واشنگتن دریافت که هر پیشرفتی – از کنترل تسلیحات تا همکاری قطبی – بدون حل مسأله اوکراین ممکن نیست.

به همین دلیل، ادامه طبیعی نشست آلاسکا، جلسه ترامپ در واشنگتن با زلنسکی و رهبران اروپایی بود. صحنه بیشتر شبیه جلسه هیئت‌مدیره «شرکت غرب» به ریاست ترامپ بود. اروپایی‌ها آن را پیشرفتی در تضمین‌های امنیتی اوکراین دیدند، اما منتقدان هشدار دادند این مسیر می‌تواند ترامپ را به تکرار اشتباهات بایدن بکشاند.

با این حال، منابع کاخ سفید تأکید کردند که ترامپ همچنان به دنبال یک معاهده کامل صلح است؛ معاهده‌ای که واقعیت‌های میدانی را بپذیرد و عضویت اوکراین در ناتو را منتفی سازد.

اوج این جلسات، تماس تلفنی ترامپ با کرملین بود؛ گامی که به گفته برخی زمینه‌ساز نشست سه‌جانبه احتمالی خواهد بود. مسکو محتاط‌تر بود و تنها از بررسی ارتقای سطح مذاکرات سخن گفت.

پیام نمادین آلاسکا این است: پس از دهه‌ها تقابل غریزیِ جنگ سرد، اکنون واشنگتن و مسکو در حال آزمون «صلح سرد» هستند. مانند تابستان آلاسکا، در ابتدا سرد و خشن می‌نماید، اما اگر بمانید، لایه‌ای از گرما و امکان همزیستی آشکار می‌شود – هرچند نه الزاماً دوستی.

شش نکته کلیدی از یک هفته دیپلماسی اوکراین توسط ترامپ

مذاکره در جریان است، آتش‌بس کنار گذاشته شده، اتحادیه اروپا به حاشیه رانده شده و مسکو سطح بازی را بالا برده است.

یک دوره ناگهانی و پرشتاب از دیپلماسی با سفر ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، به آلاسکا برای دیدار با همتای آمریکایی‌اش دونالد ترامپ آغاز شد. گفت‌وگوها «گرم» و «سازنده» توصیف شد و پس از آن واشنگتن احساس کرد که شاید پیشرفتی در راه باشد.

ولودیمیر زلنسکی سپس به واشنگتن فراخوانده شد تا درباره توافقی احتمالی شامل مبادله ارضی، به رسمیت شناختن خطوط جبهه فعلی و تضمین‌های امنیتی بین‌المللی گفت‌وگو کند. او به همراه رهبران کلیدی اروپای غربی وارد شد.

ترامپ طی پنج روز دو نشست با طرف‌های درگیر برگزار کرد و خود را به مرکز دیپلماسی پیرامون جنگ اوکراین تبدیل نمود. او برخلاف بایدن، که گفت‌وگو با مسکو را رد می‌کرد، بر سبک معامله‌گرانه مستقیم خود تکیه دارد و پوتین نیز «اخلاص» او برای صلح را ستوده است.

رهبران آلمان و فرانسه آتش‌بس را شرط لازم دانستند اما ترامپ آن را رد کرد و گفت هیچ‌یک از شش جنگی که او حل کرده با آتش‌بس آغاز نشد.

رهبران اروپایی نقش فعالی نیافتند؛ روتِه و فون‌درلاین بیشتر در موضع خواهش باقی ماندند.

یوری اوشاکوف اعلام کرد روسیه آماده ارتقای سطح مذاکرات است و تماس ۴۰ دقیقه‌ای ترامپ و پوتین در میانه نشست‌ها بر تمایل به ادامه گفت‌وگو با حضور زلنسکی تأکید داشت.

گزارش‌ها حاکی است اروپایی‌ها پذیرفته‌اند ۱۰۰ میلیارد دلار برای خرید سلاح‌های آمریکایی به اوکراین بپردازند.

زلنسکی هنوز با امتیازات ارضی مخالف است. تضمین‌های امنیتی غرب نیز مبهم باقی مانده و تاریخ نشست احتمالی سه‌جانبه ترامپ، پوتین و زلنسکی تعیین نشده است.