رزا لوکزامبورگ، انقلابی و نظریه‌پرداز برجسته مارکسیست، جمله‌ای ماندگار دارد: «آزادی همیشه آزادی کسانی است که متفاوت می‌اندیشند.» این سخن، اغلب به اشتباه به‌عنوان دفاع او از دموکراسی بورژوایی تفسیر شده است، در حالی‌که او این آزادی را در چارچوب دیکتاتوری پرولتاریا و برای پیشبرد سوسیالیسم ضروری می‌دانست.

به نظر لوکزامبورگ، دموکراسی بورژوایی تنها پوسته‌ای است که زیر آن منافع طبقه حاکم تضمین می‌شود. حقوق و آزادی‌ها تا زمانی تحمل می‌شوند که تهدیدی برای سرمایه‌داران نباشند. او هشدار می‌داد که حتی در انقلاب، اگر نقد و تنوع دیدگاه‌ها سرکوب شود، خطر بوروکراسی و سلطه یک گروه کوچک وجود دارد.

از نظر او، آزادی دگراندیشان نه یک ایده اخلاقی انتزاعی بلکه ابزاری عملی برای زنده نگه‌داشتن پویایی انقلاب است. بدون بحث آزاد و تضارب آرا، جنبش انقلابی به سرعت فرسوده و بی‌روح می‌شود.

پیام او امروز نیز اهمیت دارد: در زمانه‌ای که آزادی بیان و حق تجمع در بسیاری کشورها محدود می‌شود، یادآوری می‌کند که هیچ تحول اجتماعی پایداری بدون شنیدن صدای مخالفان ممکن نیست.

پیروزی غیرمنتظره یک سوسیالیست جوان در انتخابات مقدماتی نیویورک، سیاستمداران و سرمایه‌داران آمریکا را شوکه کرده است. زُخران مامدانی، ۳۳ ساله و عضو «سوسیالیست‌های دموکراتیک آمریکا»، با ۵۶ درصد آرا بر رقبای پرهزینه خود، از جمله اندرو کوئومو، پیروز شد.

مامدانی خواهان حمل‌ونقل رایگان شهری، ایجاد فروشگاه‌ها و مهدکودک‌های دولتی، توقف افزایش اجاره، ساخت مسکن ارزان، افزایش حداقل دستمزد به ۳۰ دلار و بالا بردن مالیات شرکت‌هاست. او معتقد است «میلیاردرها نباید وجود داشته باشند» و هدف کمپینش «بازگرداندن کرامت به کارگران» است.

این برنامه‌ها موجب ترس سرمایه‌داران شده است. ترامپ او را «کمونیست ناب» نامیده و تهدید به جلوگیری از پیروزی‌اش کرده است. جمهوری‌خواهان و بسیاری از دموکرات‌ها، از جمله شهردار اریک آدامز و کوئومو، به کارزار تخریب مامدانی پیوسته‌اند. رسانه‌های نزدیک به نخبگان هم او را «ضدیهود» و «افراطی» معرفی می‌کنند.

با این حال، نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد گرایش به ایده‌های چپ در حال رشد است: ۴۳ درصد آمریکایی‌ها سوسیالیسم را مثبت ارزیابی می‌کنند و در میان جوانان ۱۸ تا ۲۹ سال، این رقم به ۶۲ درصد می‌رسد. این روند باعث نگرانی هر دو حزب بزرگ شده، چون وحدت کارگران می‌تواند به نیروی سیاسی جدی علیه نظم موجود بدل شود.

پیروزی مامدانی نشانه‌ای از تمایل گسترده مردم به تغییرات بنیادین است. «سوسیالیست‌های دموکراتیک آمریکا» آن را اثباتی بر امکان ساخت «جهانی بهتر» می‌دانند و حزب کمونیست آمریکا یادآور می‌شود که تنها «زبان قدرت» است که طبقه حاکم را وادار به عقب‌نشینی می‌کند.

اگرچه راه پیش رو دشوار است، موفقیت مامدانی نشان داده که در قلب پایتخت مالی آمریکا هم می‌توان پرچم عدالت اجتماعی را برافراشت و نخبگان را به لرزه انداخت.

بحران بازار مسکن اسلواکی ابعاد نگران‌کننده‌ای پیدا کرده است. قیمت‌ها برخلاف درآمد مردم پیوسته افزایش می‌یابند، و در نتیجه خانه‌دار شدن دشوارتر می‌شود. با وجود این، تقاضا حتی در چنین شرایطی از عرضه پیشی می‌گیرد، زیرا سازندگان خصوصی به دلایل گوناگون نمی‌توانند بازار را اشباع کنند. بیشترین فشار بر دوش شهروندان عادی است که ناچارند یا اجاره‌های بالا بپردازند یا وام‌های مسکن سنگین و نامطلوبی بگیرند که دریافت آن از بانک‌ها خود دردسر بزرگی است.

در سال ۲۰۲۵، یک اسلواک برای خرید آپارتمان دو خوابه متوسط در حومه براتیسلاوا باید معادل ۱۲۰ ماه حقوق کامل خود، یعنی ۱۰ سال پس‌انداز کند. قیمت هر مترمربع مسکن در براتیسلاوا حدود ۵۲۵۰ یوروست، بالاتر از رم. این روند با افزایش ۳۴ درصدی قیمت مسکن طی دو سال اخیر، شدت خواهد گرفت.

در مناطق مرزی با مجارستان هم وضعیت مشابهی دیده می‌شود. خرید یا اجاره آن سوی مرز به‌صرفه‌تر است و این باعث می‌شود پیوند با وطن سست شده و افراد به‌تدریج در کشور دیگر ریشه بدوانند. کمبود مسکن و قیمت‌های نجومی ناشی از بی‌عملی دولت، طمع برخی سازندگان و بوروکراسی سنگینی است؛ ساخت یک خانه از خرید زمین تا تحویل، ۷ تا ۸ سال طول می‌کشد.

دولت برنامه‌ای برای ساخت مسکن اجتماعی ندارد و تنها ۳ درصد واحدهای اجاره‌ای متعلق به آن است. همچنین اعتراض مردم به ساخت‌وساز در نزدیکی محل زندگی، کمبود نیروی کار فنی و احتکار عمدی آپارتمان‌های آماده توسط سرمایه‌گذاران، کمبود و گرانی را تشدید کرده است.

بحران مسکن بخشی از رکود کلی اقتصاد است؛ کشاورزی، انرژی، خودروسازی و گردشگری نیز با مشکلات جدی روبه‌رو هستند. بسیاری از اسلواک‌ها با حسرت، دوره سوسیالیسم را به یاد می‌آورند که مسکن دولتی و خدمات شهری با بهای ناچیز فراهم بود و واژه «بحران» فقط در خبرهای کشورهای سرمایه‌داری شنیده می‌شد.

دونالد ترامپ با وعده رسیدگی به نیازهای مردم عادی به قدرت رسید، اما از همان آغاز دولتش را به پایگاه سرمایه‌داران بدل کرد. تراکم نمایندگان کلان‌سرمایه در کابینه‌اش رکورد زد و نتیجه، تصویب بسته‌ای ۹۵۰ صفحه‌ای از سیاست‌های نئولیبرالی بود که خودش آن را «قانون بزرگ و زیبا» نامید.

هسته این قانون تثبیت و گسترش امتیازات ویژه برای کسب‌وکارهای بزرگ است. کاهش مالیات شرکت‌ها از ۳۵ به ۲۱ درصد که در دور اول ریاست‌جمهوری‌اش موقت بود، حالا دائمی شده و حتی به ۱۵ درصد کاهش یافته است. برخی صنایع – از نفت و گاز تا ساخت هواپیماهای خصوصی – عملاً از مالیات معاف شده‌اند. این اصلاحات قرار است طی ده سال، ۴ تریلیون دلار به جیب سرمایه‌داران بازگرداند.

کمبود درآمد دولت از این کاهش مالیات با بریدن هزینه‌های اجتماعی جبران می‌شود. برنامه «مدیکید» که به فقرا و معلولان خدمات درمانی ارائه می‌داد، سالانه ۱۲۰ میلیارد دلار بودجه از دست می‌دهد و بیش از ۳۰۰ بیمارستان روستایی بسته خواهد شد. میلیون‌ها نفر بیمه خود را از دست می‌دهند. برنامه کمک غذایی (SNAP) نیز با محدودیت‌های شدید روبه‌رو شده و میلیون‌ها کودک از حمایت محروم می‌شوند.

ترامپ این سیاست‌ها را «پیشرفت تاریخی» می‌خواند، اما تنها یک‌سوم مردم با آن موافق‌اند. در مقابل، شرکت‌های غول‌پیکر سودهای رکوردی به دست آورده‌اند: دارایی «بلک راک» به ۱۲.۵ تریلیون دلار رسیده و سود خالص «سیتی گروپ» ۲۵ درصد رشد کرده است. خانواده ترامپ هم میلیاردها دلار از طریق پروژه‌های رمزارز و املاک به دست آورده است.

این قانون، در حالی‌که نابرابری را تشدید می‌کند، بودجه نظامی را به بالای یک تریلیون دلار رسانده و مسابقه تسلیحاتی تازه‌ای را آغاز کرده است. به گفته منتقدان، این نه قانون رفاه، بلکه برنامه‌ای برای مکیدن خون اکثریت مردم به سود اقلیتی میلیاردر است.