در ساختار اقتصادی و سیاسی ایران، تضاد میان لایه‌های بورژوازی نقش مهمی در سیاست‌ها به ویژه در سیاست برون‌مرزی بازی می‌کند. بورژوازی نظامی دربرگیرنده نظامی‌ها و امنیتی ها که به سرمایه هنگفت اقتصادی دست‌رسی پیدا کرده از تنش‌ها و درگیری‌های منطقه‌ای سود می‌برد. از سوی دیگر، بورژوازی بوروکراتیک کسانی که در ساختار دولتی و اداری نفوذ داشته و با جایگاه دولتی، پیمان‌ها ، خصوصی سازی و رانت‌های اقتصادی به منافع خود دست می‌یابند. این گروه به دلیل وابستگی به روابط بین‌المللی و نیاز به دادوستد با اقتصاد جهانی، خواهان کاهش تنش‌ها و سازش با ایالات متحده است.

بورژوازی نظامی از درگیری با آمریکا سود می‌برد؛ چراکه این رویارویی، ابزار سرکوب در درون و گسترش کنترل اقتصادی آن‌ها را فراهم می‌کند. بورژوازی بوروکراتیک تلاش می‌کند که با گفت‌وگو با آمریکا، تحریم‌ها را کاهش دهد و با بورژوازی غربی پیوند بخورد. اما این لایه نیز بخشی از نظام سرمایه‌داری فرمان‌روا است و به بهره‌کشی کارگران و رانت‌خواری می‌پردازد. این تضاد هیچ‌گاه ستیزه‌جویانه و آشتی‌ناپذیر نبوده‌است و نخواهد شد. بی‌گمان بورژوازی بوروکراتیک و مالی می‌خواهند که تنش و ماجراجویی در سیاست برون‌مرزی را افسار بزنند. ولی این خواست به آن اندازه بزرگ نیست که این لایه‌ها برای سرنگونی ولایت فقیه بخواهند نظام سرمایه‌داری را به خطر بیندازند.

ناسازگاری منافع میان بورژوازی نظامی و بورژوازی بوروکراتیک بازتابی از تضادهای کلاسیک در تحلیل مارکسیستی است، جایی که بورژوازی نظامی با دنبال کردن درگیری بهره می‌برد، هم‌زمان بورژوازی بوروکراتیک به دنبال راه‌حل‌هایی برای استواری و منافع بلندمدت خود با سازش است.

بورژوازی نظامی و بازرگانی خواستار تنش با امریکا هستند، ولی به آن اندازه دیوانه نیستند که خطر جنگ را بپذیرند و ایران و مردم ما را به هم‌راه خود نابود کنند. برای همین همیشه در تلاش هستند که امریکا را آرام نگه دارند ولی به شرایط صلح‌آمیزی هم نرسند.

خواجه آصف، وزیر دفاع پاکستان، در مصاحبه‌ای با اسکای‌نیوز اعتراف کرد که کشورش برای دهه‌ها به نمایندگی از ایالات متحده و بریتانیا، از گروه‌های تروریستی حمایت کرده است. او گفت: «ما حدود سه دهه کار کثیف غرب، به‌ویژه آمریکا و بریتانیا، را انجام دادیم. این یک اشتباه بود و پاکستان به خاطر آن رنج زیادی متحمل شده است.»

آصف تأکید کرد که اگر پاکستان در جنگ علیه اتحاد جماهیر شوروی در دهه ۱۹۸۰ و سپس در «جنگ علیه ترور» پس از حملات ۱۱ سپتامبر مشارکت نمی‌کرد، اکنون سابقه‌ای پاک‌تر و موقعیتی متفاوت داشت. او به نقش ایالات متحده در تجهیز شورشیان افغان علیه شوروی و نقش رهبری‌اش در جنگ پس از ۲۰۰۱ اشاره کرد.

او مدعی شد که بسیاری از افرادی که امروز به‌عنوان تروریست شناخته می‌شوند، در گذشته در واشنگتن مورد استقبال قرار می‌گرفتند: «در دهه ۸۰، همین تروریست‌های امروزی در واشنگتن مهمان بودند و با آن‌ها مانند افراد بسیار مهم رفتار می‌شد.»

به گفته آصف، گروه‌هایی که در منطقه به‌عنوان تروریستی شناخته می‌شوند، بخشی از یک ساختار ایدئولوژیک مذهبی هستند: «این‌ها چند سازمان مجزا نیستند، بلکه یک سازمان مذهبی واحدند با رهبری‌های متفاوت که گاه متحد و گاه دشمن یکدیگرند.»

او افزود: «هیچ کشوری در جهان به اندازه پاکستان از تروریسم آسیب ندیده است».

این اظهارات در حالی بیان شد که پس از حمله‌ای مرگبار در کشمیر تحت کنترل هند که ۲۶ کشته برجای گذاشت، تنش‌ها میان دهلی‌نو و اسلام‌آباد افزایش یافته است. گروه «جبهه مقاومت» که گمان می‌رود با لشکر طیبه مرتبط باشد، مسئولیت حمله را پذیرفته است.

آصف ضمن رد این ادعا، گفت پاکستان هیچ‌گاه نام چنین گروهی را نشنیده و مدعی شد لشکر طیبه دیگر وجود ندارد.

در سال‌های اخیر، نگرش منفی و روس هراسی نسبت به روسیه در شمال و غرب اروپا فزونی گرفته است. این نگرش توسط سیاستمداران و رهبران غربی مورد تغذیه قرار گرفته و با تکرار مداوم تصویری ترسناک از روسیه ساخته شده است. این نوع تصویرسازی از روسیه، نه تنها موجب افزایش تنش‌های بین‌المللی شده، بلکه بر سیاست‌های داخلی کشورهای غربی نیز تأثیر گذاشته و به گسترش فضای بی‌اعتمادی و خصومت میان مردم منجر شده است. علاوه بر این، این نوع سیاست‌ها، منجر به کاهش رفاه اجتماعی در کشورهای غربی شده است. دولت‌ها با افزایش بودجه‌های نظامی، منابع مالی را از بخش‌های مهمی مانند بهداشت، آموزش و زیرساخت‌های عمومی می دزدند و خرج میلیتاریسم می کنند.

یکی از نمونه‌های بارز این روند، استفاده سیاستمداران غربی از جنگ اوکراین به عنوان ابزاری برای تشدید این ترس است. ین اوبرگ پژوهشگر صلح و بنیان‌گذار بنیاد فراملی صلح و آینده‌پژوهی (TFF) و یکی از منتقدان اصلی این روند، معتقد است که تصویر منفی روسیه در غرب از مسیر پروپاگاندا و رسانه‌های جریان اصلی شکل گرفته و به ابزاری برای توجیه افزایش هزینه‌های نظامی و توسعه نیروهای نظامی غرب تبدیل شده است. وی تأکید می‌کند که این روایت غالب در رسانه‌ها، بدون ارائه تحلیل‌های بی‌طرفانه و بررسی عمیق دلایل واقعی درگیری‌ها، به افکار عمومی القا شده است.

اوبرگ همچنین به تناقضاتی اشاره می‌کند که در سیاست‌های غرب وجود دارد. غرب روسیه را تهدیدی جدی برای امنیت بین‌المللی معرفی می‌کند، در حالی که واقعیت‌های نظامی و اقتصادی نشان می‌دهند که روسیه در مقایسه با ناتو بسیار ضعیف‌تر است. بر اساس گزارش مؤسسات تحقیقاتی نظامی، بودجه دفاعی روسیه در مقایسه با مجموع بودجه دفاعی کشورهای عضو ناتو، بسیار کمتر است.

روس هراسی در غرب به ابزاری برای مشروعیت بخشیدن به اقدامات نظامی و اقتصادی ناتو و کشورهای غربی تبدیل شده است.

در ۱۰ مارس، نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) – شبه‌نظامیان کردتبار – با جبهه النصره (HTS) که اکنون دولت سوریه را در دست دارد، توافقی امضا کردند. این توافق پس از مذاکراتی از زمان قدرت‌گیری HTS در دسامبر گذشته حاصل شد.

اگرچه متن توافق منتشر نشده، اما برخی نکات آن شامل آتش‌بس، ادغام نهادهای کردی در دولت و توقف تبعیض علیه کردهاست. اجرای آن به مذاکرات بیشتر درباره ادغام نیروهای SDF در ارتش و مدیریت منابع نفتی نیاز دارد.

زمینه توافق

HTS، که دمشق و چندین شهر را در کنترل دارد، با حمایت ترکیه بشار اسد را سرنگون کرد. رهبر HTS که پیش‌تر با القاعده و داعش مرتبط بود، اکنون خود را “احمد حسین الشرع” می‌نامد و رئیس‌جمهور موقت سوریه است.

در شمال، SDF بر مناطق کردنشین “روجآوا” مسلط است. ترکیه همواره این منطقه را تهدیدی برای امنیت خود دانسته و از ۲۰۱۱ بارها آن را بمباران کرده است. در اوایل ۲۰۲۵، ارتش ترکیه و SNA حملاتی را علیه SDF آغاز کردند، اما توافق اخیر این حملات را متوقف کرده است.

نقش ترکیه و آمریکا

ترکیه و آمریکا در مذاکرات میان SDF و HTS نقش داشتند. در ۱۳ مارس، مقامات ترکیه با دمشق توافقی برای ایجاد پایگاه‌های نظامی و آموزش ارتش سوریه امضا کردند. آمریکا نیز که ۲۰۰۰ سرباز در سوریه دارد، به همکاری با بخش‌هایی از SDF ادامه می‌دهد. ترامپ بارها خروج نیروهایش را مطرح کرده که می‌تواند تنش آنکارا و واشنگتن را کاهش دهد. آمریکا دهه‌ها از کردها برای پیشبرد منافع خود در سوریه و عراق استفاده کرده، درحالی‌که ترکیه خواهان خلع سلاح و انزوای کامل کردها است.

تحولات مرتبط

همزمان، ارتش سوریه حملات سنگینی علیه علویان در لاذقیه انجام داد که منجر به مرگ ۹۰۰۰ نفر شد. همچنین، در ۲۷ فوریه، عبدالله اوجالان از آتش‌بس PKK خبر داد که SDF از آن استقبال کرد.

همه‌ی رویدادها نیز نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی هم خواهان جنگ نیست، ولی می‌خواهد هزینه پذیرش یک پیمان هسته‌ای را برای خود، به ویژه برای بورژوازی نظامی، را کم کند.

محمود واعظی بنیان‌گذار حزب اعتدال و توسعه در بخشی از گفت‌گوی خود با خبرآنلاین گفت: بیانات رهبری صرفا ناظر به منع مذاکره مستقیم با آمریکا بود و ایشان هیچ اشاره ای به منع مذاکره رفع تحریم با سایر کشور های ذیربط را نداشتند و ایشان اذن مذاکرات به دولت سیزدهم هم داده بودند و این مذاکرات ادامه خواهد یافت. 

عراقچی وزیر خارجه جمهوری اسلامی، در گفت‌وگو با روزنامه «ایران» از «احیای کانال مذاکره غیر مستقیم مسقط» سخن گفت و گفت: «کشورهایی که حاضر نبودند با همدیگر مستقیم صحبت کنند، غیرمستقیم صحبت کردند. بنابراین مذاکره غیرمستقیم انجام شدنی است. این طور نیست که نشدنی باشد و این مدل خیلی محل ایراد نیست.»

همان‌گونه که می‌بینیم جمهوری اسلامی آماده سازش است، ولی به دنبال کاهش هزینه‌های چنین سازش است.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی گفت که جمهوری اسلامی «پیش‌شرط‌های ناموجه و غیرقانونی» را نمی‌پذیرد.

به دنبال هشدار دونالد ترامپ، رئیس جمهوری ایالات متحده عباس عراقچی، در پیامی در شبکه اجتماعی «ایکس» گفت: «دولت ایالات متحده هیچ حقی برای دیکته کردن به سیاست خارجی ایران ندارد.»

او گفت: «آمریکا باید تحریم‌ها را لغو کند، اما زمانی وارد مذاکره مستقیم خواهیم شد که در شرایطی برابر و بدون فشار و تهدید باشیم.»

حاکمیت جمهوری اسلامی به دنبال خریدن زمان است و به دنبال سازشی می‌رود که تحریم‌ها را بردارد و دربرگیرنده نکته‌های دیگری فرای کاربرد جنگی فن آوری هسته‌ای نباشد. ولی هم زمان باید به یاد داشت که حاکمیت جمهوری اسلامی یک دست نیست و در برابر این چالش هم دیدگاه های گوناگونی در حاکمیت جمهوری اسلامی هست.

نخست‌وزیر ایتالیا، جورجا ملونی، مشارکت نیروهای کشورش در نیروی نظامی پیشنهادی بریتانیا و فرانسه برای اوکراین را رد کرد. این نیرو قرار بود در صورت دستیابی به توافق صلح با روسیه در اوکراین مستقر شود.

در اوایل مارس، نخست‌وزیر بریتانیا، کی‌یر استارمر، و رئیس‌جمهور فرانسه، امانوئل مکرون، اعلام کردند که کشورهایشان آماده‌اند یک «ائتلاف داوطلب» از کشورهای اروپایی حامی اوکراین را رهبری کنند تا با اعزام نیرو و هواپیما از کی‌یف حمایت کنند.

پس از نشست حامیان اوکراین در پاریس که روز پنجشنبه با حضور ولودیمیر زلنسکی برگزار شد، ملونی تأکید کرد که «هیچ برنامه‌ای برای مشارکت ملی در یک نیروی نظامی احتمالی در اوکراین وجود ندارد.»

ایتالیا در بیانیه‌ای اعلام کرد که ملونی همچنین «بر اهمیت ادامه همکاری با ایالات متحده برای پایان دادن به جنگ و دستیابی به صلح میان مسکو و کی‌یف تأکید کرد.» وی ابراز امیدواری کرد که در نشست بعدی متحدان اروپایی اوکراین، نمایندگانی از آمریکا نیز حضور داشته باشند.

در گفت‌وگویی با فایننشال تایمز، ملونی اظهار داشت که مجبور کردن ایتالیا به انتخاب میان ایالات متحده و اتحادیه اروپا «کودکانه» است.

او به‌جای اعزام نیروهای موسوم به «نیروی اطمینان‌بخش» که لندن و پاریس پیشنهاد داده‌اند، پیشنهاد کرد که ماده دفاع جمعی ناتو برای اوکراین گسترش یابد – بدون اینکه این کشور عضو ناتو شود.

رئیس‌جمهور کرواسی، زوران میلانوویچ، نیز اعلام کرد که کشورش به نیروی حافظ صلح نخواهد پیوست زیرا «شرایط لازم برای این کار وجود ندارد.»

روسیه به‌طور قاطع اعزام نیروهای اروپایی وابسته به ناتو به منطقه درگیری را رد کرده است و بریتانیا و فرانسه را به تلاش برای «مداخله نظامی در اوکراین» متهم می‌کند. روسیه که لندن و پاریس عمداً در تلاش‌اند تا تنش‌ها را افزایش دهند و تلاش‌های دیپلماتیک آمریکا و روسیه برای حل بحران را تضعیف کنند.

نقشه ترامپ یک جنگ نیست. مگر این‌که جمهوری اسلامی با دیوانه‌بازی و تنش‌آفرینی بی‌جا دست به یک خودکشی نظامی بزند که این‌کار با عمل‌گرایی که ما از سران جمهوری می‌شناسیم در تضاد است.

استیو ویتکاف، فرستاده ویژه آمریکا در خاورمیانه گفت که پیام ترامپ به خامنه‌ای یک پیام صلح بود. به گفته ویتکاف، ترامپ در پیام خود نوشت که او رییس جمهوری صلح خواه و آماده گفت‌وگو با جمهوری اسلامی است

به گزارش رویترز، ترامپ در نامه‌ای به آیت‌الله خامنه‌ای پیشنهاد گفت‌وگو کرده است. با این همه، خامنه‌ای این پیشنهاد را نپذیرفت  و آن را «فریب» نامیده است. مایکل سینگ، مدیر اجرایی مؤسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک، گفت که دولت دوم ترامپ سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تری را در برابر جمهوری اسلامی پیاده خواهد کرد و گزینه‌های آن را برای گریز از گفت‌وگو کاهش خواهد داد. دولت دوم ترامپ به دنبال افزایش فشارهای اقتصادی و سیاسی بر ایران است تا بتواند به پیمان دل‌خواه خود دست یابد. این سیاست‌ها می‌تواند تأثیر ژرفی  بر اقتصاد و جامعه ایران داشته باشد و تنش‌ها در منطقه را افزایش دهد.

نقشه امپریالیسم امریکا با آشنایی که به سرشت عمل‌گرایانه رژیم ولایت فقیه دارد، فشار اقتصادی برای سرسپردگی است.  وابستگی جمهوری اسلامی به سرکوب و پیاده کردن سرمایه‌داری ددمنشانه، ناخشنودی مردم را حتا میان لایه‌های هوادار رژیم گسترش داده است و برای همین آسیب‌پذیری جمهوری اسلامی را در برابر فشارهای امریکا افزایش داده‌است. فراموش نشود که جمهوری اسلامی برای زنده ماندن حتا می‌تواند حق طبیعی میهن ما را برای بهره‌برداری صلح آمیز از انرژی هسته ای را بفروشد.

وزارت خزانه‌داری آمریکا در هفته‌های گذشته گفت که تحریم‌هایی را علیه وزیر نفت جمهوری اسلامی و برخی از کشتی‌هایی که پرچم هنگ کنگ به ایران در پنهان‌سازی فروش نفتی خود کمک می‌کنند، انجام داده است.