چهرهسازی ضداسرائیلی؛ راهبرد اردوغان برای نفوذ در خاورمیانه
اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، اسرائیل را «لعنتشده» خواند و صراحتاً به جنایات آن در فلسطین حمله کرد. این پیام واکنش تند وزیر امور خارجه اسرائیل را به همراه داشت که اردوغان را «دیکتاتور ضد یهود» توصیف کرد. چنین اظهاراتی به ظاهر گویای خصومت شدید میان دو کشور است، اما تاریخچه روابط دوجانبه نشان میدهد که این دشمنی سطحی و نمایشی است.
در طول دهههای گذشته، بهرغم درگیریهای لفظی و بحرانهایی مانند کشتی «ماوی مرمره» یا ماجرای داووس، روابط ترکیه و اسرائیل از جنبههای استراتژیک و اقتصادی هرگز به طور کامل قطع نشدهاند. دو کشور همچنان در حوزههایی مانند تبادلات تجاری، همکاریهای امنیتی و اطلاعاتی، و حتی هماهنگیهای منطقهای همکاری دارند. تا همین اواخر، اسرائیل یکی از بزرگترین غرفهها را در نمایشگاه دفاعی استانبول داشت و روابط تجاری سالانهای بالغ بر میلیاردها دلار با ترکیه داشت.
اردوغان به موازات تندترین مواضع ضد اسرائیلی، نقش یک میانجی منطقهای را نیز دنبال کرده و حتی از ارائه طرحهای صلح سخن گفته است. ترکیه در عین حال پناهگاه امنی برای رهبران حماس فراهم کرده و چشم بر برخی از فعالیتهای مالی این گروه بسته است. اما هیچیک از این اقدامات مانع از آن نشده که روابط تجاری ادامه نیابد یا دیدارهای سطح بالا صورت نگیرد.
در واقع، روابط اسرائیل و ترکیه بیش از آنکه بر مبنای ایدئولوژی یا همدلی با فلسطینیها تنظیم شده باشد، تابع منافع ژئوپولیتیکی، اقتصادی و رقابت منطقهای است. دو طرف هر زمان که لازم باشد، از دشمنی علنی برای جلب افکار عمومی خود استفاده میکنند، اما در پشت پرده به همکاریهای راهبردی ادامه میدهند. این «دشمنیِ نمایشی و دوستیِ پنهان» بخشی از سیاست خارجی حسابگرانه هر دو کشور است.
مشاوران اردوغان به او توصیه کردهاند که اگر میخواهد در معادلات خاورمیانه به عنوان یک بازیگر تأثیرگذار و مطرح شناخته شود، باید چهرهای ضداسرائیلی از خود به نمایش بگذارد.