چین و «خاکهای کمیاب»؛ سلاح خاموش قرن بیستویکم
–
چه وجه اشتراکی میان تلفنهای هوشمند، خودروهای برقی، موشکها و ماهوارهها وجود دارد؟ هیچیک از این محصولات بدون استفاده از عناصر موسوم به خاکهای کمیاب قابل تولید نیستند. فهرست کاربردها تقریباً بیپایان است: رایانه، تلویزیون، تجهیزات بیمارستانی، فیبر نوری، پنل خورشیدی، رادار، سونار، هواپیما و فضاپیما. حتی ژنراتورهای توربینهای بادی و پمپهای صنعتی نیز وابسته به این عناصرند؛ بههمیندلیل برخی از بزرگترین شرکتهای اروپایی برای ادامهٔ تولید خود به چین چشم دوختهاند.
اهمیت این موضوع در آن است که امروز دسترسی به عناصر خاکی کمیاب همانقدر حیاتی است که دسترسی به نفت در دههٔ ۱۹۷۰ بود. در آن زمان شیوخ نفت میتوانستند چراغهای غرب را خاموش کنند؛ اکنون چین توان توقف تولید کالاهای فناورانه در غرب را دارد — و شی جینپینگ نشان داده از بهکارگیری این قدرت ابایی ندارد.
چین در طی دههها انحصاری در استخراج و فرآوری این عناصر پدید آورده و غرب را بهشدت وابسته کرده است. همین امر باعث شد دونالد ترامپ در جریان مذاکرات تجاری دریابد که پکن دیگر فرمانبردار نیست. چین با ترکیب دیکتاتوری سیاسی و اقتصاد سرمایهداری، پایههای ابرقدرتی نو را بنا کرده است: ۳۵٪ از کل تولید جهانی در این کشور انجام میشود — سه برابر ایالات متحده.
در بیشتر صنایع، از خودروهای برقی تا مواد شیمیایی، چین بر زنجیرهٔ تأمین سلطه دارد و این سلطه به قدرت سیاسی تبدیل شده است. در آوریل امسال صادرات خاکهای کمیاب را محدود کرد و شرکتهای غربی آسیب دیدند. سپس اعلام شد هیچ صادراتی انجام نخواهد شد مگر خریدار تعهد دهد تأسیسات مشابهی نسازد.
بهگفتهٔ وزیر دارایی آمریکا، «چین بازوکایی را بهسوی زنجیرههای تأمین جهان آزاد نشانه رفته است.» امروز پکن میتواند گرما و روشنایی غرب را خاموش کند — همانگونه که روزگاری شیوخ نفت کردند.