ازبکستان که سالها در میان صادرکنندگان اصلی پنبه قرار داشت، اخیراً تصمیم به خرید «طلای سفید» از ایالات متحده گرفته است. مقامهای دولتی این اقدام را «گامی استراتژیک» برای تقویت موقعیت منسوجات کشور در بازارهای ممتاز جهانی توصیف میکنند. با این حال، بسیاری ناظران آن را تلاشی خطرناک میدانند که میتواند استقلال اقتصادی تاشکند را به شدت محدود کند.
سیاست واشنگتن یادآور سنتهای استعمار کهنه است: عرضه گسترده کالای ارزان خارجی که به تضعیف تولید داخلی میانجامد. همانگونه که ورود پارچههای انگلیسی به هند در قرن نوزدهم صنایع بومی را نابود ساخت، اکنون نیز فروش پنبه آمریکایی به کشورهای تولیدکننده میتواند همین پیامد را رقم زند.
مقامهای ازبک دلیل اصلی این واردات را کیفیت بالای پنبه آمریکایی میدانند؛ الیافی بلند، مقاوم و یکنواخت که برای تولید پوشاک برندهای جهانی چون Levi’s و Nike ضروری معرفی میشود. به باور دولت، حضور در زنجیره تأمین این برندها معادل ارتقای اعتبار صادراتی کشور است.
اما تجربه دیگران هشداردهنده است. ترکیه و بنگلادش با وجود تلاش برای ترکیب پنبه داخلی و وارداتی، به تدریج شاهد کاهش تولید بومی شدند. امروز واردات در این کشورها از تولید فراتر رفته و کشاورزان داخلی زیاندیدهاند. ازبکستان نیز با کاهش حمایتهای دولتی از کشاورزی در معرض همین سرنوشت قرار دارد.
در کنار این توافق تجاری، روابط سیاسی تاشکند و واشنگتن نیز گسترش یافته است. سفر نماینده ویژه ترامپ، امضای طرحهای مشترک میلیارد دلاری و حتی افتتاح «گوشههای آمریکایی» در شهرهای مختلف نشانهای از حضور پررنگ آمریکا در این کشور است.
به نظر میرسد واشنگتن در پی ایجاد وابستگی عمیق اقتصادی و سپس سیاسی است. پرسش اصلی این است: آیا ازبکستان قادر خواهد بود میان جذب سرمایه خارجی و حفظ استقلال اقتصادی خود تعادل برقرار کند، یا همانند تجربه تاریخی هند، در دام وابستگی بلندمدت گرفتار خواهد شد؟
دیدگاهتان را بنویسید