ماتریالیسم فلسفی مارکسیستی: جوزف استالین، برگردان: آمادور نویدی

ماتریالیسم دیالکتیکی و ماتریالیسم تاریخی(بخش۲)

ماتریالیسم فلسفی مارکسیستی

نوشته: جوزف استالین

برگردان: آمادور نویدی

۲) ماتریالیسم(ماده‌گرایی) فلسفی مارکسیستی (Marxist Philosophical Materialism)

ویژگی‌های اصلی ماتریالیسم فلسفی مارکسیستی از این قرار است:

الف) ماتریالیستی بودن(ماده‌گرایانه)

برخلاف ایده‌آلیسم که جهان را تجسم یک «ایده مطلق»، «روح جهان‌شمول» یا «آگاهی» می‌داند، ماتریالیسم فلسفی مارکس معتقدست که جهان ماهیتاً مادی است؛ پدیده‌های گوناگون جهان، شکل‌های مختلفی از ماده در حال حرکت‌اند؛ ارتباط متقابل و وابستگی میان پدیده‌ها، که در روش دیالکتیکی اثبات شده است، قانونِ تکاملِ ماده‌ی در حال حرکت است؛ جهان نیز مطابق با قوانین حرکت ماده تکامل می‌یابد و به هیچ «روح جهان‌شمولی» نیاز ندارد.

انگلس می‌گوید: 

«نگرش ماتریالیستی به طبیعت چیزی جز این نیست که طبیعت را همان‌گونه که هست درک کنیم، بی‌آنکه چیزی بی‌گانه با آن درآمیزیم.»(مارکس و انگلس، جلد ۱۴، ص. ۶۵۱)

لنین در باره دیدگاه‌های ماتریالیستی هراکلیتوس(Heraclitus)، فیلسوف باستان، که معتقد بود «جهان، این کلِ واحد، نه توسط خدایی آفریده شده و نه توسط انسانی؛ بلکه شعله‌ای زنده بوده، هست و خواهد بود که به‌طور منظم زبانه می‌کشد و به‌طور منظم خاموش می‌شود»، می‌نویسد: «بیان بسیار خوبی از اصول اولیه ماتریالیسم دیالکتیکی است.» (لنین، دفاتر فلسفی، ص ۳۱۸.)

ب) واقعیت عینی

برخلاف ایده‌آلیسم، که ادعا می‌کند فقط آگاهی ما واقعاً وجود دارد، و جهان مادی، هستی، طبیعت، فقط در آگاهی ما، یعنی در احساسات، ایده‌ها و ادراکات ما وجود دارند، ماتریالیسم فلسفی مارکسیستی معتقدست که ماده، طبیعت، هستی، واقعیتی عینی‌اند که خارج و مستقل از آگاهی ما وجود دارند. این ماتریالیسم بر آن است که ماده مقدم است، زیرا که سرچشمهٔ احساسات، اندیشه‌ها و آگاهی است؛ و آگاهی امری ثانوی و مشتق از ماده است، زیرا بازتابی از ماده و بازتابی از هستی است. اندیشه محصول ماده‌ای است که در جریان تکامل خود به درجهٔ بالایی از کمال رسیده است؛ یعنی محصول مغز است، و مغز هم اندام اندیشیدن است. بنابراین، نمی‌توان اندیشه را از ماده جدا کرد، مگر آنکه مرتکب خطایی بزرگ شویم.

انگلس می‌گوید:

«مسئله‌ی رابطه‌ی اندیشه با هستی، رابطه‌ی روح با طبیعت، مسئله‌ی بنیادینِ سراسرِ فلسفه است… پاسخ‌هایی که فیلسوف‌ها به این پرسش داده‌اند، آن‌ها را به دو اردوگاه بزرگ تقسیم می‌کند. کسانی که بر تقدم روح بر طبیعت تأکید دارند…. اردوگاه ایده‌آلیسم را تشکیل میدهند. و کسانی، که طبیعت را بر روح مقدم می‌دانند، به مکاتب گوناگون ماتریالیسم (ماده‌گرایی) تعلق دارند.» (مارکس، «منتخب آثار»، جلد اول، ص ۳۲۹.)

انگلس در ادامه می‌گوید:

«جهان مادی و محسوس که خود ما جزئی از آن هستیم، تنها واقعیت موجود است… اما آگاهی و اندیشهٔ ما، هرچقدر هم که فراتر از حواس به نظر برسند، در واقع محصول اندامی مادی و جسمانی، یعنی مغز هستند. ماده محصول ذهن نیست، بلکه ذهن خود صرفاً عالی‌ترین محصول ماده است.» (همان‌جا، ص ۳۳۲.)

مارکس در باره مسئله‌ی ماده و اندیشه می‌گوید:

«جداسازی اندیشه از ماده‌ای که می‌اندیشد، غیرممکن‌ست. ماده، موضوع (فاعلِ) همه دگرگونی‌هاست.» (همان‌جا، ص ۳۰۲.).

لنین در توصیف ماتریالیسم فلسفی مارکسیستی می‌گوید:

«ماتریالیسم به‌طور کلی، هستیِ واقعاً عینی (ماده) را مستقل از آگاهی، احساس و تجربه می‌داند… در بهترین حالت، بازتابی تقریباً درست (مناسب، کاملاً دقیق) از آن است» (لنین، جلد ۱۳، صص ۲۶۶-۲۶۷.)

لنین در ادامه می‌گوید:

– «ماده آن‌چیزی است که با اثرگذاری بر اُرگان‌های (اندامِ‌های) حسی ما، ایجادِ حس می‌کند؛ ماده همان واقعیت عینی است که در حس کردن بر ما پدیدار می‌شود… ماده، طبیعت، هستی و امرِ فیزیکی، اصل و مقدم هستند؛ و روح، آگاهی، احساس و امرِ روانی، جنبه‌ی ثانویه (فرعی) به‌شمار می‌آیند.» (همان‌جا، صص. ۱۱۹-۱۲۰)

– «تصویر جهان، تصویری از چگونگی حرکت ماده و چگونگی «اندیشیدنِ ماده» است.» (همان‌جا، ص ۲۸۸.)

– «مغز، اندامِ اندیشیدن است.» (همان، ص. ۱۲۵.)

ج) جهان و قوانین آن شناخت‌پذیرند

برخلاف ایده‌آلیسم که امکان شناخت جهان و قوانین آن را انکار می‌کند، به اصالت شناخت ما باور ندارد، حقیقت عینی را به رسمیت نمی‌شناسد و معتقدست که جهان مملو از «حقیقت غایی»(اشیاء فی‌نفسه یا چیزهایی در ذات خود) است که علم هرگز نمی‌تواند آن‌ها را بشناسد، ماتریالیسم فلسفی مارکسیستی بر این باورست که جهان و قوانین آن کاملاً شناخت‌پذیرند؛ و این‌که شناخت ما از قوانین طبیعت که با تجربه و پراتیک آزموده شده است، شناختی اصیل و دارای اعتبار حقیقت عینی است. و این‌که در جهان هیچ‌چیزِ ذاتاً ناشناختنی‌ای وجود ندارد؛ بلکه تنها چیزهایی هستند که هنوز شناخته نشده‌اند، اما در آینده با تلاش‌های علمی و عملی آشکار و شناخته خواهند شد.

انگلس ضمن نقدِ تزِ کانت(Kant) و دیگر ایده‌آلیست‌ها مبنی بر این‌که جهان شناخت‌ناپذیر است و «حقیقت غایی» وجود دارد که شناخت‌ناپذیرست، و در دفاع از تزِ مشهور ماتریالیستیِ که شناختِ ما شناختی معتبرست، می‌نویسد:

قاطع‌ترین ردّ این نظریه، هم‌چون سایر خیال‌پردازی‌های فلسفی، همانا پراتیک، یعنی تجربه و صنعت است. اگر ما بتوانیم درستیِ تصورِ خود از یک روند طبیعی را با بازآفرینیِ آن، یعنی ایجادِ آن روند از دلِ شرایطِ پیدایشش و به‌کارگیریِ آن در جهتِ اهدافِ خود اثبات کنیم، آن‌گاه دیگر جایی برای مفهومِ کانتیِ «شیء فی‌نفسه» (یا «شیء در ذاتِ خود») که بناست دست‌نیافتنی باشد، باقی نمی‌ماند.

مواد شیمیایی‌ای که در بدن گیاهان و جانوران تولید می‌شوند، تا زمانی که شیمی آلی(organic) آن‌ها را  یکی پس از دیگری در آزمایشگاه  تولید نکرده بود، هم‌چون همان «حقیقت غایی»(شیء فی‌نفسه) باقی مانده بودند؛ اما از آن پس، «حقیقت غایی» به شیئی برای ما تبدیل شد. برای نمونه، «آلیزارین»(alizarin)، مادهٔ رنگیِ ریشهٔ گیاه روناس(madder) را در نظر بگیرید؛ امروزه دیگر نیازی نیست برای به‌دست آوردن آن، ریشه‌های روناس را در مزرعه پرورش دهیم؛ بلکه می‌توانیم آن را بسیار ارزان‌تر و ساده‌تر از قطران زغال‌سنگ(coal tar) تولید کنیم. منظومه شمسیِ کوپرنیکی(Copernican solar system) به مدت ۳۰۰ سال صرفاً فرضیه‌ای بود که احتمال درستیِ آن صد، هزار یا ده هزار به یک برآورد می‌شد، ولی هم‌چنان یک فرضیه باقی مانده بود. اما هنگامی که «لووریه»( Leverrier) با تکیه بر داده‌های این منظومه، نه‌تنها ضرورتِ وجودِ سیاره‌ای ناشناخته را استنتاج کرد، بلکه موقعیت آن در آسمان، جایی‌ را که آن سیاره لزوماً باید در آن قرار می‌داشت، نیز محاسبه نمود، و هنگامی‌که گاله(Galle) واقعاً آن سیاره را کشف کرد، درستی منظومه کوپرنیکی به اثبات رسید.»  (مارکس، *منتخب آثار*، جلد اول، ص ۳۳۰.)

لنین ضمن متهم کردن بوگدانف(Bogdanov)، بازاروف(Bazarov)، یوشکویچ(Yushkevich) و سایر پیروان ماخ(Mach) به «فیدئیسم»(fideism) (نظریه‌ای ارتجاعی که ایمان را بر علم ترجیح می‌دهد) و با دفاع از تز مشهور ماتریالیستی مبنی بر این‌که شناخت علمی ما از قوانین طبیعت، شناختی اصیل است و قوانین علم بیانگر حقیقت عینی عینی‌اند، می‌گوید:

«فیدئیسم(ایمان‌گرایی) معاصر به‌هیچ‌وجه علم را نفی نمی‌کند؛ آن‌چه را نفی می‌کند صرفاً «ادعاهای اغراق‌آمیز» علم است، یعنی این ادعا که علم می‌تواند به حقیقت عینی دست یابد. اگر حقیقت عینی وجود داشته باشد (آن‌گونه ماتریالیست‌ها باور دارند)، و اگر علوم طبیعی، که جهان خارجی را در «تجربه»ی انسان بازتاب می‌دهند، تنها راه ما برای رسیدن به حقیقت عینی باشند، آن‌گاه کُلِ بنیانِ فیدئیسم(fideism) کاملاً بی‌اعتبار می‌شود.» (لنین، جلد ۱۳، ص ۱۰۲.)

به‌طور خلاصه، این‌ها ویژگی‌های بارز ماتریالیسم فلسفی مارکسیستی هستند.

به‌راحتی می‌توان دریافت که بسط اصول ماتریالیسم فلسفی به مطالعه‌ی زندگی اجتماعی و تاریخ جامعه، و هم‌چنین به‌کارگیری این اصول در بررسی تاریخ جامعه و فعالیت‌های عملی حزب پرولتاریا، تا چه حد حائز اهمیت است.

اگر پیوند میان پدیده‌های طبیعت و وابستگی متقابل آن‌ها، قوانینِ تکاملِ طبیعت محسوب می‌شوند، پس نتیجه گرفته می‌شود که پیوند و وابستگی متقابل پدیده‌های زندگی اجتماعی نیز قوانینِ تکاملِ جامعه هستند و نه امری تصادفی.

از این‌رو، زندگی اجتماعی و تاریخ جامعه، دیگر صرفاً انبوهی از «تصادفات» نیست، زیرا تاریخ جامعه طبق قوانین منظم به توسعه جامعه تبدیل می شود و مطالعه تاریخ جامعه به یک علم تبدیل می‌شود.

بنابراین، فعالیت عملیِ حزب پرولتاریا نباید بر پایهٔ حسن‌نیتِ «افراد برجسته» یا دستوراتِ برخاسته از «خرد» و «اخلاق عام» و نظایر آن، بلکه باید بر قوانین تکامل جامعه و مطالعهٔ این قوانین استوار باشد.

به‌علاوه، اگر جهان شناخت‌پذیر باشد و شناخت ما از قوانین تکامل طبیعت، شناختی واقعی، معتبر و دارای اعتبار حقیقت عینی باشد، آن‌گاه نتیجه می‌شود که زندگی اجتماعی و تکامل جامعه نیز شناخت‌پذیرند و داده‌های علمی دربارهٔ قوانین تکامل جامعه نیز داده‌هایی واقعی و دارای اعتبار حقایق عینی هستند.

درنتیجه، علمِ تاریخِ جامعه، با وجود تمام پیچیدگی‌های پدیده‌های زندگی اجتماعی، می‌تواند به علمی دقیق تبدیل شود، درست همان‌طور که برای نمونه، زیست‌شناسی(biology)، علمی دقیق است؛ و می‌تواند از قوانین تکامل جامعه برای اهداف عملی بهره گیرد.

ازاین‌رو، حزب پرولتاریا نباید در فعالیت عملی خود از انگیزه‌های تصادفی پیروی کند، بلکه باید از قوانین تکامل جامعه و نتایج عملی حاصل از این قوانین پیروی نماید.

بدین‌سان، سوسیالیسم از رویای آینده‌ای بهتر برای بشریت، به یک علم تبدیل می‌شود.

بنابراین، پیوند میان علم و فعالیت عملی، میان تئوری و پراتیک، و وحدت آن‌ها، باید هم‌چون ستاره راهنمای حزب پرولتاریا باشد.

به‌علاوه، اگر طبیعت، هستی و جهان مادی امری مقدم و آگاهی و اندیشه، امری ثانوی و مشتق باشند؛ اگر جهان مادی بیانگر واقعیت عینی‌ای باشد که مستقل از آگاهی انسان‌ها وجود دارد، در حالی که آگاهی بازتاب این واقعیت عینی باشد، آن‌گاه نتیجه می‌شود که زندگی مادی جامعه، یعنی هستی اجتماعی آن، نیز  امری مقدم است و زندگی معنوی جامعه امری ثانوی و مشتق از آن است. و این‌که زندگی مادی جامعه واقعیتی عینی است که مستقل از ارادهٔ انسان‌ها وجود دارد، در حالی که زندگی معنوی جامعه بازتابی از این واقعیت عینی، یعنی بازتابی از هستی اجتماعی است.

ازاین‌رو، سرچشمهٔ شکل‌گیری زندگی معنوی جامعه، خاستگاه اندیشه‌های اجتماعی، تئوری‌ها، دیدگاه‌ها و نهادهای سیاسی را نباید در خود این اندیشه‌ها، تئوری‌ها، دیدگاه‌ها و نهادهای سیاسی جست‌وجو کرد؛ بلکه باید آن را در شرایط زندگی مادی جامعه، یعنی در هستی اجتماعی یافت؛ زیرا این اندیشه‌ها، تئوری‌ها، دیدگاه‌ها و غیره بازتابی از هستی اجتماعی‌اند.

بنابراین، اگر در دوره‌های مختلف تاریخ جامعه، اندیشه‌های اجتماعی، تئوری‌ها، دیدگاه‌ها و نهادهای سیاسی متفاوتی مشاهده می‌کنیم؛ اگر در سیستم برده‌داری با برخی اندیشه‌ها، تئوری‌ها، دیدگاه‌ها و نهادهای سیاسی روبه‌رو هستیم، در سیستم فئودالیسم با اندیشه‌ها و نهادهای دیگری و در سیستم سرمایه‌داری با انواع دیگری از آن‌ها، این تفاوت را نباید با «ماهیت» یا «ویژگی‌های» خودِ آن اندیشه‌ها، تئوری‌ها، دیدگاه‌ها و نهادهای سیاسی توضیح داد؛ بلکه باید آن را ناشی از شرایط متفاوتِ زندگی مادی جامعه در دوره‌های مختلف تکامل اجتماعی دانست.

ماهیتِ یک ​​جامعه و شرایطِ زندگیِ مادیِ آن هر چه باشد، ایده‌ها، تئوری‌ها، دیدگاه‌های سیاسی و نهادهای سیاسیِ آن جامعه نیز همان‌گونه خواهند بود.

مارکس در این باره می‌گوید:

«این آگاهی انسان‌ها نیست که هستی آن‌ها را تعیین می‌کند، بلکه برعکس، این هستی اجتماعی آن‌هاست که آگاهی‌شان را تعیین می‌نماید.» (منتخب آثار مارکس، جلد اول، ص ۲۶۹)

بنابراین، حزب پرولتاریا برای آن‌که در سیاست دچار اشتباه نشود و به سرنوشت رؤیاپردازان بی‌عمل گرفتار نگردد، نباید فعالیت‌هایش را بر «اصول انتزاعی عقل انسانی» استوار سازد، بلکه باید آن‌ها را بر شرایط عینیِ زندگیِ مادی جامعه بنا کند که نیروی تعیین‌کننده‌ی تکامل اجتماعی است؛ هم‌چنین نباید فعالیت‌هایش را بر اساس آرزوهای نیکِ «انسان‌های بزرگ» قرار دهد، بلکه باید آن‌ها را بر پایهٔ نیازهای واقعیِ تکاملِ زندگیِ مادیِ جامعه متمرکز نماید.

شکستِ آرمان‌گرایان – اتوپیست‌ها(utopians)، از جمله نارودنیک‌ها(Narodniks)، آنارشیست‌ها(anarchists) و سوسیالیست‌های انقلابی(Socialist-Revolutionaries)، به این دلیل بود که آن‌ها نقش مقدم شرایط زندگی مادی جامعه را در تکامل آن به رسمیت نمی‌شناختند و با غلتیدن در دام ایده‌آلیسم، فعالیته‌ای عملی خود را نه بر اساس نیازهای تکامل زندگی مادی جامعه، بلکه مستقل از این نیازها و حتی برخلاف آن‌ها، بر پایهٔ «طرح‌های آرمانی» و «پروژه‌های فراگیری» بنا می‌کردند که با واقعیتِ زندگیِ جامعه بیگانه بودند.

توانایی و پویایی مارکسیسم-لنینیسم در این واقعیت نهفته است که این مکتب فعالیت عملی خود را بر نیازهای توسعه‌ی زندگی مادی جامعه استوار می‌سازد و هرگز خود را از زندگی واقعی جامعه جدا نمی‌کند.

البته، از سخنان مارکس نباید چنین نتیجه گرفت که اندیشه‌های اجتماعی، تئوری‌ها، دیدگاه‌های سیاسی و نهادهای سیاسی در زندگی جامعه اهمیتی ندارند و یا بر هستی اجتماعی و توسعه‌ی شرایط مادی زندگی جامعه تأثیر متقابل نمی‌گذارند. ما تاکنون دربارهٔ خاستگاه اندیشه‌ها، تئوری‌ها، دیدگاه‌ها و نهادهای سیاسی و نحوه پیدایش آن‌ها سخن گفته‌ایم؛ و نیز به این واقعیت پرداخته‌ایم که زندگی معنوی جامعه، بازتابی از شرایط زندگی مادی آن است. اما در باره اهمیت این ایده‌ها، تئوری‌ها، دیدگاه‌ها و نهادهای سیاسیِ اجتماعی و نقش آن‌ها در تاریخ، باید گفت که ماتریالیسم تاریخی نه‌تنها آن‌ها را نفی نمی‌کند، بلکه بر نقش و اهمیت بسزای این عوامل در زندگی و تاریخ جامعه تأکید می‌ورزد.

انواع گوناگونی از ایده‌ها و تئوری‌های اجتماعی وجود دارند. برخی ایده‌ها و تئوری‌ها کهنه و منسوخ شده‌اند و در خدمت منافع نیروهای رو به زوال جامعه قرار دارند. و اهمیت‌اشان در آن است که مانع توسعه و پیش‌رفت جامعه می‌شوند. در مقابل، اندیشه‌ها و تئوری‌های جدید و پیش‌رفته‌ای وجود دارند که در خدمت منافع نیروهای پیش‌رو جامعه هستند. اهمیت این‌دسته در آن است که توسعه و پیش‌رفت جامعه را تسهیل می‌کنند؛ و هرچه دقیق‌تر نیازهای توسعه‌ی زندگی مادی جامعه را بازتاب دهند، اهمیت آن‌ها نیز بیش‌تر خواهد بود.

اندیشه‌ها و تئوری‌های اجتماعی جدید تنها پس از آن پدید می‌آیند که تکامل زندگی مادی جامعه، وظایف تازه‌ای را در برابر جامعه قرار داده باشد. اما همین‌که این اندیشه‌ها و تئوری‌ها پدیدار شوند، به نیرویی بسیار نیرومند تبدیل می‌شوند که انجام وظایف جدید ناشی از تکامل زندگی مادی جامعه را تسهیل نموده و پیش‌رفتِ جامعه را آسان می‌سازند. دقیقاً در همین‌جاست که ارزشِ عظیمِ سازمان‌دهنده، بسیج‌کننده و دگرگون‌سازِ اندیشه‌ها و تئوری‌های جدید، دیدگاه‌ها و نهادهای سیاسی جدید آشکار می‌شود. پیدایش اندیشه‌ها و تئوری‌های اجتماعیِ جدید، دقیقاً به این دلیل است که جامعه به آن‌ها نیاز دارد؛ زیرا که پیش‌بردِ وظایفِ مبرمِ توسعه‌ی زندگی مادیِ جامعه، بدون کارکردِ سازمان‌دهنده، بسیج‌کننده و دگرگون‌سازِ آن‌ها غیرممکن است. این اندیشه‌ها و تئوری‌های اجتماعیِ نوینی که که از دلِ وظایفِ تازه‌ی برخاسته از تکاملِ حیاتِ مادیِ جامعه پدید می‌آیند، راهِ خود را به پیش می‌گشایند، و به داراییِ توده‌ها تبدیل می‌شوند، و آن‌ها را در برابر نیروهای رو به زوالِ جامعه بسیج و سازمان‌دهی می‌کنند و بدین‌سان، سرنگونیِ آن نیروهایی را تسهیل می‌سازند که مانعِ توسعه‌ی زندگی مادیِ جامعه هستند.

بنابراین، اندیشه‌های اجتماعی، تئوری‌ها و نهادهای سیاسی که بر اساس وظایف فوری توسعه زندگی مادی جامعه و تکامل هستی اجتماعی پدید آمده‌اند، خود نیز بر هستی اجتماعی و زندگی مادی جامعه تأثیر متقابل می‌گذارند؛ بدین‌گونه شرایط لازم را برای انجام کامل وظایف فوری زندگی مادی جامعه و امکان توسعه بیش‌تر آن را فراهم می‌کنند.

مارکس در همین رابطه گوید:

«به محض این‌که تئوری بر توده‌ها تأثیر بگذارد، به یک نیرویی مادی تبدیل می‌شود.» (مارکس و انگلس، جلد اول، ص. ۴۰۶)

بنابراین، حزب پرولتاریا برای آن‌که بتواند بر شرایط زندگی مادی جامعه تأثیر بگذارد و روندِ توسعه و بهبود آن را شتاب بخشد، باید به تئوری و اندیشهٔ اجتماعی‌ای تکیه کند که نیازهای توسعه‌ی زندگی مادی جامعه را به‌درستی بازتاب دهد؛ تئوری و اندیشه‌ای که قادر باشد توده‌های وسیعِ مردم را به حرکت درآورد و آن‌ها را بسیج و سازماندهی کند، و به ارتشی عظیم در خدمتِ حزبِ پرولتاریا تبدیل نماید؛ ارتشی که آماده باشد نیروهای ارتجاعی را درهم‌کوبد و راه را برای نیروهای پیش‌رو جامعه هموار سازد.

سقوط «اکونومیست‌ها – اقتصادگرایان»(Economists) و منشویک‌ها(Mensheviks)، به این دلیل بود که آن‌ها نقش بسیج‌کننده، سازمان‌دهنده و دگرگون‌سازِ تئوری و اندیشه‌های پیش‌رو را درک نمی‌کردند؛ و با غلتیدن به سطح ماتریالیسم مبتذل (عامیانه)، نقش این عوامل را تقریباً به هیچ تقلیل می‌دادند و بدین‌سان حزب را به انفعال و رکود محکوم می‌کردند.

قدرت و پویایی مارکسیسم-لنینیسم از این واقعیت سرچشمه می‌گیرد که این مکتب بر تئوری پیش‌رو تکیه دارد که نیازهای توسعه‌ی زندگی مادیِ جامعه را به درستی بازتاب می‌دهد؛ تئوری را در جایگاه شایستهٔ خود قرار می‌دهد و وظیفهٔ خود می‌داند که از تمام نیروی بسیج‌کننده، سازمان‌دهنده و دگرگون‌کنندهٔ این تئوری بهره گیرد.

این همان پاسخی است که ماتریالیسم تاریخی به پرسشِ پیرامونِ رابطه میان هستی اجتماعی و آگاهی اجتماعی، و میان شرایطِ توسعه زندگی مادی و توسعه‌ی زندگی معنویِ جامعه ارئه می‌دهد.

برگردانده شده از:

Dialectical and Historical Materialism

J. V. Stalin September 1938

https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1938/09.htm